पंधराशे-दोनची चिऊ

कथा

हार्दिका

चिमणी दिन नुकताच होऊन गेला. आता चिमण्याही स्मार्ट झाल्या आहेत. स्वतःचं अस्तित्व टिकवून ठेवणाऱ्या अशाच एका जिद्दी आणि चतुर चिमणीची ही अनोखी गोष्ट आहे.

ही गोष्ट आहे ‘पंधराशे-दोन’ची. पंधराशे-दोन हे कोणत्याही ऐतिहासिक सालाचं नाव नाही, तर आपल्या महानगरात उभ्या असलेल्या एका पांढऱ्याशुभ्र, इमारतीच्या पंधराव्या मजल्यावरील एका हायटेक फ्लॅटचा क्रमांक आहे. या इमारतीच्या बाल्कनीमध्ये एअर कंडिशनरचे मोठे लोखंडी डक्ट्स बसवले होते आणि त्या डक्ट्सच्या आडोशाला, जिथे सहसा कोणाचं लक्ष जात नाही तिथे एक छोटंसं घरटं होतं. त्या घरट्यात राहायची ‘चिऊ’. ही चिऊ आपल्या अंगणात येणाऱ्या साध्यासुध्या चिमण्यांसारखी मुळीच नव्हती. ती या सिमेंटच्या अक्राळविक्राळ जंगलात स्वतःचं अस्तित्व टिकवून ठेवणारी एक जिद्दी आणि चतुर ‘सर्व्हायव्हर’ होती. तिने कधी वडाच्या झाडाची लांबच लांब पारंबी पाहिली नव्हती की कधी विहिरीवरचं गार पाणी प्यायलं नव्हतं. तिच्यासाठी निसर्ग म्हणजे शहरात दिसतील ती मोजकी आणि सुकलेली झाडं होती. तिने तिचं घरटं बांधताना निसर्गातील काड्या किंवा सुकलेलं गवत वापरलं नव्हतं, कारण शहरात या गोष्टी शोधत बसण्यापेक्षा तिनेही आधुनिक युगाप्रमाणे ‘शॉर्टकट’ मारला होता. तिने माणसांनी टाकून दिलेल्या निळ्या रंगाच्या प्लास्टिकच्या तारा, कुरिअरच्या बॉक्सवरचं बबल रॅप आणि चॉकलेटच्या रंगीत कागदांचा वापर करून तिचं घरटं विणलं होतं. दिसायला ते घरटं एखाद्या आधुनिक कलेच्या नमुन्यासारखं वाटायचं, पण ते या प्रदूषित शहराचं एक विदारक वास्तव होतं.

चिऊमध्ये एक अजब सवय होती. ती इतर चिमण्यांसारखी पहाटे चिवचिवाट करून लोकांना उठवायची नाही. तिने माणसांचं आणि या शहराचं खूप जवळून निरीक्षण केलं होतं. तिला समजलं होतं की, या गोंगाटाच्या शहरात ‘शांतता हीच खरी ताकद’ आहे. जो शांत राहतो, तोच इथे टिकतो. त्या १५०२ नंबरच्या फ्लॅटमध्ये समीर नावाचा एक १५ वर्षांचा मुलगा राहायचा. आई-बाबा हे आयटी कंपनीत मोठ्या पदावर असल्याने ते कामानिमित्त बाहेर जायचे. समीरची ताई घरात असायची, पण ती तिच्या कामात गुंग असायची. त्यामुळे समीरचं आयुष्य हे पूर्णपणे लॅपटॉपच्या स्क्रीनभोवती, ऑनलाइन गेम्स आणि सोशल मीडियाभोवती फिरत असे. घरात प्रचंड श्रीमंती असल्यामुळे त्याला निसर्गापेक्षा नवीन गॅजेट्समध्ये जास्त रस होता. समीरसाठी वेळेची किंमत ही त्याच्या गेममधील ‘स्कोअर’ इतकीच होती. एके दिवशी समीरला आपल्या बाल्कनीची स्वच्छता करावीशी वाटली. कारण त्याला तिथे पंच बॅग लावायची होती. त्याने हातात हातमोजे घातले, मास्क लावला आणि तो बाल्कनीत आला. तिथे त्याला एसी डक्टच्या कोपऱ्यात प्लास्टिकचं घरटं दिसलं. समीरला वाटलं की, ही फक्त एक घाण आहे, जी त्याच्या बाल्कनीची शोभा घालवतेय. तो ते घरटं काढून फेकून देणार इतक्यात त्याचं लक्ष तिथेच कोपऱ्यात शांत बसलेल्या चिऊकडे गेलं. चिऊ तिथेच स्थिर बसून होती. सहसा पक्षी माणसाला पाहून लगेच उडून जातात, पण चिऊ हलली नाही. तिने आपले काळेभोर मणीसारखे डोळे समीरच्या डोळ्यांत रोखले. तिच्या त्या नजरेत एक प्रकारचं आव्हान होतं. समीर क्षणभर थबकला. त्याला वाटलं चिमणी घाबरून उडेल, पण उलट तिने चोचीने एक छोटासा निळा प्लास्टिकचा तुकडा उचलला आणि तो समीरच्या पायापाशी टाकला. समीरने तो तुकडा उचलून पाहिला, तर तो त्याच्याच एका जुन्या हेडफोनच्या पॅकेजिंगचा कचरा होता. त्या एका क्षणात समीरला स्वतःचाच आरसा दिसला. आपण जे तंत्रज्ञान वापरतो, जो कचरा बाहेर टाकतो, त्यानेच या निष्पाप जीवाचं घर बनलंय, ही जाणीव त्याला अस्वस्थ करून गेली. त्याने त्या दिवशी ते घरटं काढलं नाही, पण चिऊला माहीत होतं की हे प्रेम नाही, तर फक्त एक क्षणिक दया आहे.

खरा ट्विस्ट तर काही दिवसांनी आला. एका रात्री शहरात तांत्रिक बिघाडामुळे संपूर्ण शहराची वीज खंडित झाली. इंटरनेट बंद झालं, मोबाईल टॉवर्सही नीट काम करेनात आणि ते लखलखणारं शहर एकाएकी अंधारात बुडालं. समीर प्रचंड अस्वस्थ झाला. त्याला सवय होती सततच्या प्रकाशाची आणि मोबाईलच्या आवाजाची. अंधारात त्याला स्वतःच्याच श्वासाचा आवाज ऐकू येऊ लागला आणि त्याला भीती वाटू लागली. घरातही कोणी नव्हतं. त्याला जाणवलं की, वायफाय आणि विजेशिवाय आपण किती हतबल आहोत. तेवढ्यात त्या शांततेत एक आवाज आला... चिव... चिव... चिव... अंधारात चिऊ गात होती. पण हे गाणं नेहमीच्या गाण्यापेक्षा खूप वेगळं होतं. तिला अंधाराची भीती नव्हती, कारण तिच्यासाठी मानवनिर्मित प्रखर प्रकाश हा कधीच नैसर्गिक नव्हता. ती समीरच्या खिडकीच्या काचेवर हळूच चोच मारत होती. त्या शांततेत तो आवाज एखाद्या जादुई संगीतासारखा घुमत होता. समीर खिडकीपाशी आला. त्याने बाहेर पाहिलं आणि तो थक्क झाला. शहराच्या दिव्यांमुळे जे आकाश कधी दिसतच नव्हतं, ते आज हजारो चांदण्यांनी लखलखत होतं. चिऊने त्याला त्या रात्री ते अथांग आभाळ दाखवलं, जे तो त्याच्या मोबाईलच्या स्क्रीनमध्ये पूर्णपणे विसरून गेला होता. त्या रात्री समीरला पहिल्यांदा जाणवलं की, आपण कितीही उंच इमारती बांधल्या, तरी निसर्गापुढे आपण खूप छोटे आहोत.

सकाळ झाली. वीज परत आली. इंटरनेट सुरू झालं आणि जग पुन्हा एकदा पळू लागलं. समीरला वाटलं, की आता आपण चिऊसाठी काहीतरी करावं. त्याने आईच्या मदतीने बाजारातून एक महागडं, नक्षीकाम केलेलं लाकडी ‘बर्ड हाऊस’ आणलं. त्यात महागडे दाणे टाकले आणि ते बाल्कनीत व्यवस्थित टांगून ठेवलं. त्याला वाटलं आता चिऊ आयुष्यभर इथेच सुखात राहील. पण जेव्हा तो संध्याकाळी शाळेतून घरी आला, तेव्हा त्याला मोठा धक्का बसला. बाल्कनीत चिऊ नव्हती. इतकंच काय, तिने आपलं ते प्लास्टिकचं, कचऱ्याने विणलेलं घरटंही तिथून काढून टाकलं होतं. चिऊ उडून गेली होती. ती उडाली होती त्या शहराच्या टोकाला असलेल्या एका जुन्या, पडक्या वाड्याच्या दिशेने. त्या वाड्याच्या अंगणात आजही एक जुनं कडुनिंबाचं झाड होतं आणि तिथल्या मातीला पावसाचा सुगंध येत होता. चिऊला कळून चुकलं होतं की, माणसाने दिलेल्या आलिशान लाकडी पिंजऱ्यापेक्षा स्वतःच्या कष्टाने आणि मातीच्या सान्निध्यात विणलेलं घर जास्त सुरक्षित असतं. तिने समीरला ‘आभाळ’ तर दाखवलं, पण स्वतःसाठी मात्र तिने ‘जमीन’ निवडली होती. समीरला वाटलं होतं की, त्याने चिमणीला वाचवलं, पण प्रत्यक्षात त्या रात्री त्या चिमणीने समीरच्या हरवलेल्या मनाला वाचवलं होतं. चिऊ आता शहराच्या कॅमेऱ्यात कैद होणारी एखादी शोभेची वस्तू नव्हती, ती आता खऱ्या अर्थाने मुक्त होती. आजही समीर जेव्हा आपल्या पंधराशे-दोन नंबरच्या बाल्कनीत उभा राहतो, तेव्हा त्याला ती रिकामी जागा रोज विचारात पाडते. त्याने आयुष्यात अनेक गॅजेट्स मिळवले, पण चिऊने दाखवलेलं ते आकाश तो कधीच विसरला नाही. चिमणी तर उडून गेली, पण समीर मात्र आजही त्या काचेच्या चौकटीत राहून बाहेरच्या खऱ्या जगाला शोधतोय.

krantip183@gmail.com