मनाचे दोन रंग

कथा

हार्दिका

निरागस मनाचे रंग उलगणारी हृदयस्पर्शी कथा!

एका छोट्याशा रंगीबेरंगी फुलपाखरासारखा सतत इकडून तिकडे बागडणारा मयांक म्हणजे जणू आनंदाचा जिवंत झराच! सात वर्षांचा हा मुलगा दिसायला जितका गोंडस, तितकाच बोलण्यातही विलक्षण चतुर. त्याच्या डोळ्यांत एक प्रकारची चमक होती, जी समोरच्याला क्षणार्धात मोहून टाकायची. मयांकची समजून घेण्याची क्षमता त्याच्या वयापेक्षा खूप मोठी होती. एकदा का त्याने आपल्या स्पष्ट शब्दांत गप्पा मारायला सुरुवात केली, की घरातील मोठे लोकही आपली कामे बाजूला ठेवून त्याचे बोलणे ऐकत बसायचे. पण मयांकच्या या सुंदर जगात एक छुपं वादळही होतं—तो प्रचंड 'हायपर-अॅक्टिव' होता.

मयांकचे पाय जमिनीवर कधीच स्थिर नसायचे. तो कधी सोफ्यावरून उडी मारेल, तर कधी डायनिंग टेबलच्या खाली लपून बसेल, याचा नेम नसायचा. त्याची जीभ तर कधीच थकायची नाही. सतत प्रश्न विचारणं, बडबड करणं आणि प्रत्येक गोष्टीत "मी आधी, मी पुढे" करण्याची त्याची सवय कधी कधी घरच्यांसाठी मोठी डोकेदुखी ठरायची. मयांकच्या आईला त्याचे कौतुक तर वाटायचेच, पण त्याच्या या अनावर ऊर्जेची आणि अधूनमधून येणाऱ्या तीव्र रागाची तिला काळजी वाटू लागली होती.

यावर उपाय म्हणून त्याची आई त्याला वरदा ताईंकडे घेऊन जायची. वरदा ताई व्यवसायाने मानसशास्त्रज्ञ होत्या, पण मयांकसाठी त्या केवळ एक डॉक्टर नव्हत्या, तर त्याच्या सर्वात जवळच्या मैत्रिणी होत्या. वरदा ताईंना माहित होतं की, मयांकला ओरडून किंवा शिक्षा करून बदलता येणार नाही, तर त्याला त्याच्या स्वतःच्या भावनांची ओळख करून द्यावी लागेल.

एके दिवशी गप्पा मारताना वरदा ताईंनी मयांकला एक नवीन 'जादू' शिकवली. त्यांनी दोन कागदी झेंडे काढले—एक लाल आणि एक हिरवा. त्यांनी मयांकला समजावून सांगितलं, "मयांक, आपल्या आयुष्यात खूप माणसं असतात. जी माणसं आपल्याला आनंदी ठेवतात, आपल्याशी प्रेमाने वागतात, ती सगळी 'ग्रीन फ्लॅग' (हिरवा झेंडा) असतात. पण ज्यांच्या वागण्याने आपल्याला राग येतो, भीती वाटते किंवा जे चुकीचं वागतात, ते असतात 'रेड फ्लॅग' (लाल झेंडा)."

मयांकला ही संकल्पना खूप आवडली. त्याने घरी गेल्यावर लगेच आपल्या आयुष्यातील माणसांची विभागणी केली. लाड करणारे आजी-आजोबा त्याच्यासाठी 'ग्रीन फ्लॅग' होते, तर कधीतरी अभ्यासासाठी ओरडणारी आई त्या क्षणापुरती 'रेड फ्लॅग' बनायची. यामुळे घरातील वातावरण हलकं-फुलकं होऊ लागलं होतं, कारण मयांकला आता त्याच्या रागाला शब्दांत मांडता येत होतं.

पण मयांकचा स्वभाव मुळातच लहरी होता. त्याला काय बरोबर आहे हे कळत होतं, पण कधी कधी त्याच्या शरीरातील ऊर्जा त्याच्या विचारांच्या वेगाला मागे टाकायची. अशाच एका दुपारी, मयांक शाळेतून परतला तेव्हा तो खूप थकलेला होता. शाळेत काहीतरी खटका उडाला असावा, ज्यामुळे तो चिडचिडा झाला होता. घरी आल्यावर त्याने बॅग फेकून दिली आणि त्याचा आवडता लेगोचा सेट घेऊन जमिनीवर बसला. त्याला एक खूप मोठा किल्ला बनवायचा होता.

मयांक पूर्णपणे त्या किल्ल्यात मग्न झाला होता. इतक्यात त्याची छोटी बहीण, तीन वर्षांची सानिका, तिथे खेळत आली. ती धावत आली आणि अनवधानाने तिचा पाय मयांकच्या अर्ध्या बनलेल्या किल्ल्याला लागला. 'कडकड' असा आवाज झाला आणि मयांकची तासनतासांची मेहनत क्षणात जमिनीवर विखुरली गेली.

मयांकच्या डोक्यात जणू रागाचा विस्तव पेटला. त्याची सहनशक्ती संपली होती. विचार करण्याच्या आधीच त्याच्या हातांनी काम केलं. त्याने जोरात ओरडत सानिकाला धक्का दिला. सानिका जमिनीवर पडली आणि जोरात रडू लागली. मयांक एवढ्यावरच थांबला नाही, त्याने रागाच्या भरात समोर पडलेलं एक खेळणं उचललं आणि जोरात भिंतीवर फेकून मारलं. आई धावत बाहेर आली. सानिकाला रडताना पाहून तिलाही राग आला. तिने मयांकला ओरडून शांत करण्याचा प्रयत्न केला, पण मयांक आता कोणाचंच ऐकण्याच्या मनःस्थितीत नव्हता. शेवटी आईने त्याला त्याच्या खोलीत नेऊन सोडलं आणि बाहेरून कडी लावली.

खोलीत गेल्यावर मयांक बेडवर उपडा पडून ढसाढसा रडू लागला. त्याला स्वतःवर आणि सगळ्या जगावर राग येत होता. पण हळूहळू, रडून रडून त्याचा दम लागला आणि तो शांत झाला. मयांकने हळूच आपली मान वर केली आणि समोरच्या भिंतीकडे पाहिलं. तिथे त्याने कागदाचे दोन छोटे झेंडे चिकटवले होते—एक लाल आणि एक हिरवा.

तो शांतपणे त्या झेंड्यांकडे बघू लागला आणि वरदा ताईंचे शब्द त्याला आठवू लागले. त्याने स्वतःला विचारलं, "आत्ता जे झालं, त्यात रेड फ्लॅग कोण होतं? सानिका? नाही, तिचा पाय तर चुकून लागला होता. मग आई रेड फ्लॅग होती का? नाही, आईने तर फक्त सानिकाला वाचवलं." मयांकला अचानक आपल्या आतून एक उत्तर मिळालं. ज्याने सानिकाला धक्का दिला आणि खेळणं फेकून मारलं, तो तो स्वतःच आजचा सर्वात मोठा 'रेड फ्लॅग' होता.

हे जाणवताच मयांकच्या डोळ्यांतून पुन्हा पाणी वाहू लागलं. पण यावेळी ते रागाचं नव्हतं, तर ते पश्चात्तापाचं होतं. आपल्या हातून चूक झाली आहे, हे त्या सात वर्षांच्या मुलाला प्रकर्षाने जाणवलं होतं. त्याने हळूच उठून आपल्या कपाटातून एक लाल स्केचपेन काढला आणि एका पांढऱ्या कागदावर स्वतःचं नाव लिहून तो पूर्णपणे लाल रंगाने भरून टाकला.

थोड्या वेळाने आईने हळूच खोलीचा दरवाजा उघडला. मयांक जमिनीवर शांत बसला होता. आई जवळ येताच मयांकने तो लाल रंगाचा कागद तिच्या हातात दिला. हुंदके देत तो म्हणाला, "आई... आज मी स्वतःलाच रेड फ्लॅग दिलाय. मला माहिती होतं की सानिकाला धक्का देणं चुकीचं आहे, तरीही मी दिला. मी खूप वाईट वागलो ना ग आई?"

आई स्तब्ध झाली. तिचे डोळे पाणावले. ज्या मुलाला शांत करणं कठीण होतं, त्याने आज स्वतःच्या वागण्याचं इतकं प्रांजळ विश्लेषण केलं होतं. आईने त्याला मायेने जवळ घेतलं आणि म्हणाली, "बाळा, जेव्हा आपल्याला आपली चूक कळते, तेव्हाच आपण पुन्हा 'ग्रीन फ्लॅग' होण्याच्या वाटेवर असतो." त्या दिवशी मयांकने फक्त सानिकाची माफीच मागितली नाही, तर तुटलेलं खेळणंही उचललं. मयांकच्या त्या निरागस सत्याने त्या दिवशी घरभर एक वेगळाच 'ग्रीन फ्लॅग' फडकवला होता.

krantip183@gmail.com