यंदा दिवाळीत आज, रविवार ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी साजरे केले जात आहेत. त्यामुळे घराघरांत पहाटे अभ्यंगस्नानाची, तर संध्याकाळी लक्ष्मीपूजनाची लगबग पाहायला मिळत आहे. या दिवशी लक्ष्मीमातेचं स्वागत करण्यासाठी घराची स्वच्छता, दारात सुंदर रांगोळी, फुलांची सजावट आणि दिव्यांची आरास केली जाते. मात्र, आज लक्ष्मीपूजन नेमकं किती वाजता करायचं? नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी का आलं आहे? जाणून घेऊया या दिवसाचं धार्मिक महत्त्व, पूजेचा शुभ मुहूर्त आणि सोपी पद्धत.
नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी का?
हिंदू पंचांगातील तिथींच्या गणनेमुळे यंदा नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी आले आहेत. नरक चतुर्दशीला पहाटे सूर्योदयापूर्वी अभ्यंगस्नान करण्याची परंपरा आहे. तर अमावस्येच्या दिवशी संध्याकाळी लक्ष्मीपूजन केलं जातं.
यंदा रविवार, ८ नोव्हेंबर रोजी सकाळी चतुर्दशी तिथी संपून अमावस्या सुरू होणार आहे. त्यामुळे पहाटे नरक चतुर्दशी आणि संध्याकाळी लक्ष्मीपूजन असे दोन्ही धार्मिक विधी एकाच दिवशी केले जातील.
नरक चतुर्दशीला अभ्यंगस्नान कधी करावं?
नरक चतुर्दशीच्या दिवशी पहाटे लवकर उठून अंगाला तेल आणि सुगंधी उटणे लावून स्नान करण्याची परंपरा आहे. याला अभ्यंगस्नान असं म्हणतात.
यंदा रविवारी पहाटे ५:३८ ते सकाळी ६:४३ या कालावधीत सूर्योदयापूर्वी अभ्यंगस्नान करता येईल, असं दिलेल्या पंचांगविषयक माहितीत नमूद आहे. अभ्यंगस्नानानंतर स्वच्छ किंवा नवीन कपडे घालून देवपूजा केली जाते.
नरक चतुर्दशीचं धार्मिक महत्त्व काय?
पौराणिक कथेनुसार, भगवान श्रीकृष्णांनी नरकासुराचा वध करून त्याच्या अत्याचारातून लोकांची मुक्तता केली होती. या विजयाच्या स्मरणार्थ नरक चतुर्दशी साजरी केली जाते.
या दिवशी पहाटे अभ्यंगस्नान करून देवघरात दिवा लावला जातो. भगवान श्रीकृष्णाची पूजा करून फुले आणि नैवेद्य अर्पण केला जातो. काही घरांमध्ये यमदीपदान करण्याचीही परंपरा आहे.
लक्ष्मीपूजनाचा शुभ मुहूर्त किती वाजता?
दिवाळीतील अत्यंत महत्त्वाचा धार्मिक विधी म्हणजे लक्ष्मीपूजन. अमावस्येच्या दिवशी संध्याकाळी लक्ष्मीमातेची पूजा करणं शुभ मानलं जातं.
दिलेल्या पंचांगविषयक माहितीनुसार, यंदा लक्ष्मीपूजनासाठी पुढील वेळ सांगण्यात आली आहे.
लक्ष्मीपूजनाची तारीख : रविवार, ८ नोव्हेंबर २०२६
लक्ष्मीपूजनाचा शुभ कालावधी : सायंकाळी ५:५० ते रात्री १०:५०
अमावस्या तिथीची सुरुवात : सकाळी ११:२८ वाजता
या कालावधीत घराघरांत महालक्ष्मी, गणेश आणि कुबेर यांचं पूजन केलं जातं. व्यापारी प्रतिष्ठानांमध्ये लक्ष्मीपूजनासोबत वह्यांची पूजा करण्याचीही परंपरा आहे.
लक्ष्मीपूजनाची तयारी कशी करावी?
लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी सर्वप्रथम घर आणि देवघर स्वच्छ करावं. घराच्या दारात रांगोळी काढावी. फुलांची सजावट करून दिवे आणि पणत्या लावाव्यात.
संध्याकाळी पूजेसाठी पाटावर लाल किंवा पिवळं वस्त्र अंथरावं. त्यावर देवी लक्ष्मी आणि गणपतीची मूर्ती किंवा प्रतिमा ठेवावी.
पूजेसाठी हळद, कुंकू, अक्षता, फुले, हार, धूप, दिवे, फळं, मिठाई आणि नैवेद्य अशी सामग्री तयार ठेवावी.
लक्ष्मीपूजन कसं करावं?
सर्वप्रथम गणपतीची पूजा करावी. त्यानंतर देवी लक्ष्मीचं पूजन करून हळद-कुंकू, फुले आणि नैवेद्य अर्पण करावा. काही कुटुंबांमध्ये कुबेर आणि सरस्वतीचंही पूजन केलं जातं.
पूजेनंतर दिवे लावून कुटुंबातील सर्वांनी एकत्र आरती करावी. घरात सुख, शांती, आरोग्य आणि समृद्धी नांदावी, अशी प्रार्थना करावी.
दिवसभरात पूजेचं नियोजन कसं कराल?
पहाटे ५:३८ ते सकाळी ६:४३ : तेल आणि उटणे लावून अभ्यंगस्नान करावं.
सकाळी : नरक चतुर्दशीनिमित्त देवपूजा करावी.
सकाळ ते दुपार : घराची स्वच्छता, रांगोळी, फराळ आणि लक्ष्मीपूजनाची तयारी पूर्ण करावी.
संध्याकाळी : घराच्या प्रवेशद्वाराजवळ, देवघरात आणि अंगणात दिवे लावावेत.
सायंकाळी ५:५० ते रात्री १०:५० : सांगितलेल्या शुभ कालावधीत घरच्या परंपरेनुसार लक्ष्मीपूजन आणि आरती करावी.
पूजेदरम्यान या गोष्टी लक्षात ठेवा
लक्ष्मीपूजन करताना घर आणि देवघर स्वच्छ ठेवावं. पूजेचं साहित्य आधीच तयार करून ठेवावं. कुटुंबातील सर्वांनी एकत्र पूजा आणि आरती करावी. दिवे आणि पणत्या लावताना सुरक्षिततेची काळजी घ्यावी.
(महत्त्वाची टीप : वरील वेळा दिलेल्या पंचांगविषयक माहितीनुसार आहेत. स्थानिक पंचांग आणि शहरानुसार पूजेच्या शुभ वेळेत फरक असू शकतो. त्यामुळे लक्ष्मीपूजनाची नेमकी वेळ आपल्या स्थानिक पंचांगानुसार तपासावी.)