अमेय रेठरेकर
भारताच्या शैक्षणिक आणि औद्योगिक क्षेत्रातील एका नव्या युगाची पहाट झाली आहे. केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी 'बजेट २०२६' मध्ये एक क्रांतीकारी पाऊल उचलत AVGC (Animation, Visual Effects, Gaming, and Comics) क्षेत्रासाठी मोठी घोषणा केली आहे. देशातील १५,००० माध्यमिक शाळा आणि ५०० महाविद्यालयांमध्ये 'AVGC कंटेंट क्रिएटर लॅब्स' स्थापन करण्यात येणार आहेत. विशेष म्हणजे, या संपूर्ण उपक्रमाचे नेतृत्व नव्याने स्थापन होणारी 'इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ क्रिएटिव्ह टेक्नॉलॉजी' (IICT) करणार आहे.
काय आहे ही नवी घोषणा?
आतापर्यंत आयआयटी (IIT) आणि आयआयएम (IIM) ज्याप्रमाणे तंत्रज्ञान आणि व्यवस्थापन क्षेत्रासाठी ओळखले जातात, त्याच धर्तीवर आता 'क्रिएटर इकॉनॉमी'ला संस्थात्मक स्वरूप दिले जाणार आहे. या उपक्रमांतर्गत विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रवासातच त्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड दिली जाईल.
कंटेंट क्रिएटर्सना होणारे फायदे :
१. शालेय स्तरापासून कौशल्य विकास: आता केवळ स्वयंशिक्षणावर अवलंबून न राहता, विद्यार्थ्यांना शालेय वयातच प्रगत VFX सॉफ्टवेअर, गेम इंजिन्स आणि अॅनिमेशन टूल्सचे प्रशिक्षण मिळेल.
२. व्यावसायिक प्रतिष्ठा: पारंपरिक इंजिनिअरिंग किंवा मेडिकल क्षेत्राप्रमाणेच आता सर्जनशील (Creative) करिअरलाही शैक्षणिक वजन प्राप्त होईल. यामुळे 'क्रिएटर' असणे हा आता केवळ छंद न राहता एक गंभीर करिअर पर्याय ठरेल.
३. IICT चे मार्गदर्शन: या लॅब्स केवळ प्रयोगशाळा नसून, तिथे IICT च्या माध्यमातून तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन आणि मेंटॉरशिप उपलब्ध करून दिली जाईल.
भारतीय अर्थव्यवस्थेवर होणारा परिणाम:
१. रोजगाराच्या संधी: २०३० पर्यंत या क्षेत्रात अंदाजे २० लाख तज्ज्ञांची गरज भासणार आहे. ही योजना ही गरज पूर्ण करण्यासाठी एक भक्कम पाया ठरेल.
२. 'वर्क फॉर हायर' कडून 'क्रिएट इन इंडिया'कडे: आजवर भारतीय कलाकार परदेशी स्टुडिओसाठी काम करत होते. आता भारत स्वतःचे 'इंटेलेक्चुअल प्रॉपर्टी' (IP) निर्माण करण्यावर भर देईल.
३. GDP ला गती: 'ऑरेंज इकॉनॉमी' (सर्जनशील अर्थव्यवस्था) आता भारताच्या जीडीपीचा एक महत्त्वाचा भाग बनली आहे. डिजिटल जाहिरात, निर्यात आणि क्रिएटिव्ह सर्व्हिसेसच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणात महसूल मिळण्याची शक्यता आहे.
निष्कर्ष :
भारताने आता जागतिक स्तरावर 'कंटेंट फॅक्टरी' बनण्याच्या दिशेने पाऊल टाकले आहे. अॅनिमेटर्स, गेम डेव्हलपर्स आणि डिजिटल स्टोरीटेलर्ससाठी हा सुवर्णकाळ असून, भारताची सर्जनशीलता आता जागतिक पटलावर अधिराज्य गाजवण्यासाठी सज्ज आहे.