तेल अवीव/तेहरान/वॉशिंग्टन : अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणच्या ऊर्जा प्रकल्पांवरील हल्ले पुढील १० दिवसांसाठी पुढे ढकलले आहेत. त्यांनी ‘ट्रुथ सोशल’वर पोस्ट करून सांगितले की, हा निर्णय इराणच्या विनंतीनुसार घेण्यात आला असून, ६ एप्रिल ही नवीन अंतिम मुदत निश्चित करण्यात आली आहे. एका आठवड्यात ट्रम्प यांनी हे हल्ले पुढे ढकलण्याची ही दुसरी वेळ आहे. यापूर्वी त्यांनी शुक्रवारी संपणारी अंतिम मुदत वाढवली होती. ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार, ६ एप्रिल रोजी रात्री ८ वाजेपर्यंत (अमेरिकेच्या वेळेनुसार) इराणच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर कोणताही हल्ला केला जाणार नाही. दोन्ही देशांमधील सुरू असलेल्या वाटाघाटींना पुढे जाण्याची संधी मिळावी, यासाठी हा निर्णय घेण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले. ट्रम्प यांनी दावा केला की, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चा खूप चांगल्या प्रकारे पुढे जात आहे आणि सध्याच्या परिस्थितीत राजनैतिक तोडगा काढण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. तथापि, इराणने अद्याप ट्रम्प यांच्या दाव्याला दुजोरा दिलेला नाही.
इराणने १० तेल टँकर भेट दिल्याचा दावा
ट्रम्प यांनी दावा केला आहे की, इराणने १० तेल टँकरना जाण्याची परवानगी देऊन ही भेट दिली आहे. ते म्हणाले की, या टँकरवर पाकिस्तानी झेंडे होते आणि इराणला त्यांच्या माध्यमातून विश्वास संपादन करायचा होता. इराणने विश्वासाचे प्रतीक म्हणून आठ मोठ्या तेल टँकरना जाण्याची परवानगी दिली आणि नंतर आणखी दोन टँकर पाठवले. व्हाईट हाऊसमध्ये झालेल्या मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत ट्रम्प म्हणाले की, चर्चेबद्दलची गांभीर्यता दाखवण्यासाठी इराणने स्वतः आठ मोठ्या तेल टँकरना जाण्याची परवानगी देण्याचा प्रस्ताव दिला होता. त्यांनी दावा केला की, इराणने नंतर माफी मागितली आणि आणखी दोन टँकर पाठवले.
इराणने केले दाव्याचे खंडन
दरम्यान, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केलेल्या एका दाव्याचेही इराणने खंडन केले. ट्रम्प यांनी असा दावा केला होता की, होर्मुझमधून १० तेलवाहू टँकर्सना जाण्याची परवानगी देण्यात आली होती. अमेरिका आणि इस्रायलशी संबंधित देशांमधील बंदरांकडे जाणारी किंवा तिथून येणारी जहाजे यांच्यावर पूर्णपणे बंदी घालण्यात आल्याचे इराणने स्पष्ट केले.
होर्मुझची सामुद्रधुनी चार आठवड्यांसाठी बंद
होर्मुझची सामुद्रधुनी जवळपास चार आठवड्यांपासून बंद असल्याने जागतिक तेल बाजारात मोठी खळबळ माजली आहे आणि परिस्थिती कधी सामान्य होईल हे अद्याप अस्पष्ट आहे. हा मार्ग जगातील सुमारे २० टक्के तेल आणि वायू पुरवठ्यासाठी एक प्रमुख मार्ग आहे आणि खतांच्या वाहतुकीसाठीही तो अत्यंत महत्त्वाचा आहे. इराणच्या धमक्या आणि जहाजांवरील हल्ल्यांमुळे, या मार्गावरून प्रवास करणे इतके धोकादायक झाले आहे की जवळपास सर्व सागरी वाहतूक थांबली आहे. या मार्गावर नियंत्रण ठेवणे इराणसाठी आर्थिकदृष्ट्याही फायदेशीर आहे. अहवालानुसार, काही टँकर्सकडून सुरक्षित प्रवासासाठी कर आकारला जात आहे, ज्यामुळे इराणला फायदा होत आहे.
इराणने क्षेपणास्त्रांवर लिहिले ‘थँक्यू इंडिया’
इराणने इस्रायलवर ८३ व्यांदा क्षेपणास्त्र हल्ला केला. या वेळी, डागण्यात आलेल्या क्षेपणास्त्रांवर ‘धन्यवाद, भारत’ (Thank You, India) असा मजकूर लिहिला होता. समाजमाध्यमांवर प्रसारित होत असलेल्या व्हिडिओंमध्ये, इराणी सैनिकांनी या क्षेपणास्त्रांवर ‘धन्यवाद, भारतातील जनता’असे लिहिलेले दिसून आले. त्याचप्रमाणे, स्पेन, पाकिस्तान आणि जर्मनी या देशांसाठीही संदेश कोरण्यात आले होते. ज्या राष्ट्रांनी इराणला पाठिंबा दिला आहे, त्या राष्ट्रांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे हा या कृतीमागील उद्देश असल्याचे इराणने स्पष्ट केले.
भारतीय मुलांनी दिलेल्या देणग्या विसरणार नाही
भारतीय मुलांनी आपल्या 'पिगी बँके'तून (पैशांच्या डब्यातून) दिलेल्या देणग्यांवर इराणने अत्यंत भावूक प्रतिक्रिया दिली आहे. भारतातील इराणी दूतावासाने स्पष्ट केले आहे की, मदतीचा हा हात ते कधीही विसरणार नाहीत. दूतावासाने भारतीय मुलांच्या आपल्या पिगी बँका दान करण्याच्या निर्णयाचे वर्णन 'प्रेमाची भेट' असे केले आहे आणि ही भेट कधीही विसरली जाणार नाही. सोशल मीडियावर दूतावासाने नमूद केले की, या चिमुकल्यांनी आपल्या लहानग्या हातांनी केलेली ही मदत खरोखरच विशेष आहे. तसेच ती दोन्ही राष्ट्रांमधील संबंधांच्या खोलीचा एक जिवंत पुरावा आहे.
जम्मू आणि काश्मीरसह विविध भागांमधील मुलांनी इराणसाठी पैसे दान करण्याकरिता आपल्या पिगी बँका फोडल्या. इराणी दूतावासाने या गोष्टीला दुजोरा देत म्हटले की, करुणा आणि समर्थनाचा हा आविष्कार त्यांच्यासाठी अत्यंत मोलाचा आहे आणि तो सदैव स्मरणात राहील.
हल्ले तीव्र करण्याचा इस्रायलचा इशारा
इस्रायलने इराणवरील हल्ले आणखी तीव्र करण्याचा इशारा दिला आहे. संरक्षण मंत्री इस्रायल काट्झ यांनी सांगितले की, इराणच्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून भविष्यातील कारवायांची व्याप्ती लक्षणीयरीत्या वाढवली जाईल. त्यांनी नमूद केले की, नागरी भागांवरील क्षेपणास्त्र हल्ले थांबवण्याचा इशारा इराणला देण्यात आला होता. तथापि, या इशाऱ्यांनंतरही हल्ले सुरूच राहिले. परिणामी, इस्रायल आता आपल्या हल्ल्यांची व्याप्ती वाढवेल. त्यांनी पुष्टी केली की, इराणची सामरिक क्षमता मोडून काढण्याच्या उद्देशाने इस्रायल इराणच्या लष्करी नेत्यांना आणि कमांडरांना पद्धतशीरपणे लक्ष्य करणे सुरू ठेवेल. इस्रायल गेल्या सुमारे चार आठवड्यांपासून इराणमध्ये सतत हल्ले करत आहे आणि अलीकडेच एका वरिष्ठ कमांडरला ठार केल्याचा दावा केला आहे.
तेलाच्या किमती घसरल्या
ट्रम्प यांनी इराणच्या ऊर्जा प्रकल्पांवरील हल्ल्यांबाबत दिवसांची मुदतवाढ जाहीर केल्यानंतर तेलाच्या किमती घसरल्या. ब्रेंट क्रूडच्या किमती दीड टक्क्यांनी घसरून प्रति बॅरल $९३.०७ झाल्या, तर वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएटच्या किमती १.८ टक्क्यांनी घसरून प्रति बॅरल $१०६.१२ झाल्या. तथापि, युद्ध सुरू झाल्यापासून, ब्रेंट क्रूडच्या किमती जवळपास ५० टक्क्यांनी वाढल्या आहेत, तर वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएटमध्ये जवळपास ४० टक्के वाढ झाली आहे.
