महिला अनेकदा आपल्या कुटुंबाच्या आरोग्याला प्राधान्य देतात आणि स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतात. अनेकदा लक्षणे गंभीर झाल्यानंतरच त्या डॉक्टरांकडे जातात. त्यामुळे यंदाच्या मदर्स डे निमित्त महिलांच्या आरोग्याबाबत जागरूकता आणि प्रतिबंधात्मक आरोग्यसेवेवर भर देण्याची गरज आहे. कर्करोग, मधुमेह, थायरॉईड आणि हृदयविकार यांसारखे गंभीर आजार लवकर निदान झाल्यास त्यावर योग्य वेळी उपचार करणे अधिक सोपे होते.
महिलांनी वयाची पर्वा न करता नियमितपणे करून घ्याव्यात अशा पाच महत्त्वाच्या आरोग्य तपासण्या पुढीलप्रमाणे:
स्तन कर्करोग तपासणी (Breast Cancer Screening)
स्त्रियांमध्ये कर्करोगामुळे होणाऱ्या मृत्यूचे प्रमाण चिंताजनक आहे. स्तन कर्करोगाचे लवकर निदान झाल्यास उपचार यशस्वी होण्याची शक्यता वाढते. ४० वर्षांवरील महिलांनी नियमित मॅमोग्राफी करण्याचा विचार करावा, तर कमी वयाच्या महिलांनी महिन्यातून एकदा स्तनांची स्व-तपासणी (Breast Self-Examination) करावी.
गर्भाशय मुखाचा कर्करोग आणि HPV तपासणी (Cervical Cancer & HPV Tests)
गर्भाशय मुखाचा कर्करोग वेळेत निदान झाल्यास टाळता येऊ शकतो. मात्र, माहितीचा अभाव किंवा संकोचामुळे अनेक महिला नियमित तपासण्या टाळतात. २१ ते ६५ वर्षे वयोगटातील महिलांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार नियमित तपासणी करून घ्यावी.
ही लक्षणे गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगाचा धोका दर्शवू शकतात:
असामान्य योनीमार्गातून रक्तस्राव
पोटाच्या खालच्या भागात वेदना
लैंगिक संबंधांदरम्यान वेदना
योनीमार्गातून असामान्य स्त्राव
HPV लस घेतल्यास गर्भाशय मुखाचा कर्करोग होण्याचा धोका कमी होऊ शकतो.
रक्तातील साखर आणि मधुमेह तपासणी (Blood Sugar & Diabetes Testing)
बैठी जीवनशैली, लठ्ठपणा, ताणतणाव आणि PCOS सारख्या समस्यांमुळे महिलांमध्ये मधुमेहाचे प्रमाण वाढत आहे. मधुमेहाकडे दुर्लक्ष केल्यास हृदय, मूत्रपिंड, दृष्टी आणि प्रजनन आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.
ज्या महिलांच्या कुटुंबात मधुमेहाचा इतिहास आहे, वजनात अचानक बदल होतात, वारंवार अशक्तपणा जाणवतो किंवा PCOS ची समस्या आहे, त्यांनी दरवर्षी रक्तातील साखर आणि HbA1c तपासणी करून घ्यावी.
थायरॉईड तपासणी (Thyroid Tests)
महिलांमध्ये थायरॉईडच्या समस्या मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. मात्र, त्याची लक्षणे अनेकदा ताणतणाव किंवा हार्मोनल बदल समजून दुर्लक्षित केली जातात. थकवा, केस गळणे, मूड बदलणे, वजन वाढणे, मासिक पाळीतील अनियमितता आणि झोपेच्या समस्या ही थायरॉईडची लक्षणे असू शकतात.
तपासणी का महत्त्वाची?
TSH, T3 आणि T4 या रक्त तपासण्यांद्वारे थायरॉईडशी संबंधित समस्या गंभीर होण्यापूर्वीच शोधता येतात.
हृदय तपासणी (Heart Check-Up)
पूर्वी हृदयविकार हा पुरुषांमध्ये अधिक आढळतो, अशी धारणा होती. मात्र, वाढता ताण, चुकीच्या आहाराच्या सवयी, उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव यामुळे महिलांमध्येही हृदयविकाराचे प्रमाण वाढत आहे.
विशेषतः ३५ वर्षांवरील महिलांनी रक्तदाब, कोलेस्टेरॉल, BMI आणि जीवनशैलीशी संबंधित तपासण्या नियमितपणे करून घ्याव्यात.
ही लक्षणे कधीही दुर्लक्षित करू नयेत:
छातीत वेदना
श्वास घेण्यास त्रास
अतिशय थकवा
चक्कर येणे किंवा हलके वाटणे
पायांमध्ये सूज
महिलांनी स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेणे हा पर्याय नसून गरज आहे. यंदाच्या मदर्स डे निमित्त प्रत्येक महिलेला स्वतःच्या आरोग्याला प्राधान्य देण्याचा संकल्प करण्याची ही योग्य वेळ आहे.
डॉ. अरविंद बडिगर, टेक्निकल डायरेक्टर, BDR Pharmaceuticals
(Disclaimer : या लेखातील माहिती ही तज्ज्ञांच्या सर्वसाधारण मार्गदर्शनावर आधारित आहे. ‘नवशक्ति’ या माहितीची अचूकता किंवा परिणामकारकता याची हमी देत नाही. )
