नवी दिल्ली : मध्यपूर्वेतील घडामोडींमुळे निर्माण झालेल्या, जागतिक तेल पुरवठ्यातील ऐतिहासिक अशा मोठ्या संकटाचा प्रभाव कमी करण्यासाठी, 'आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्थेने' (आयईए) मागणीच्या बाजूने काही तातडीच्या उपाययोजनांची शिफारस केली आहे. यामध्ये 'वर्क फ्रॉम होम' (घरून काम करणे), वाहनांच्या वेगमर्यादेत कपात आणि हवाई प्रवासात घट यांचा समावेश आहे.
अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यानंतर, तसेच त्याला प्रत्युत्तर म्हणून तेहरानने केलेल्या कठोर कारवाईनंतर, तेलाचे दर प्रति बॅरल १०० अमेरिकन डॉलरच्या वर गेले. भारतासाठी, जो आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी सुमारे ८८ टक्के तेल आयात करतो, जागतिक किमतींमधील ही वाढ एक मोठा 'स्थूल-आर्थिक धोका' निर्माण करते. यामुळे चालू खात्यातील तूट वाढते, रुपयावर दबाव येतो आणि कुटुंबे व व्यवसायांसाठी इंधनाचा खर्च वाढतो.
पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतींमध्ये अद्याप वाढ करण्यात आली नसली तरी स्वयंपाकाच्या गॅसचे (एलपीजी) दर मात्र प्रति सिलिंडर ६० रुपयांनी वाढवण्यात आले आहेत.
मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे 'हॉर्मुझ सामुद्रधुनी'तून होणारी जहाज वाहतूक जवळजवळ ठप्प झाली आहे; परिणामी, जागतिक तेल बाजाराच्या इतिहासातील सर्वात मोठा पुरवठा व्यत्यय यामुळे निर्माण झाला आहे, असे आयईएने अहवालात नमूद केले आहे.
या सामुद्रधुनीतून दररोज साधारणपणे १.५ कोटी बॅरल कच्चे तेल आणि ५० लाख बॅरल्स तेल उत्पादने वाहतूक केली जात असत; हे प्रमाण जागतिक तेल वापराच्या २० टक्क्यांइतके होते. भारताच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी निम्मी आयात, वायूच्या आयातीपैकी ४० टक्के आणि एलपीजीच्या पुरवठ्यापैकी ८५-९० टक्के पुरवठा याच सामुद्रधुनीतून होत असे.
हा पुरवठा आता अत्यंत मंदावला असून तो केवळ 'नगण्य' पातळीवर आला आहे, असे संघटनेने म्हटले आहे.
काय करायला हवे...
प्रमुख उपाययोजनांमध्ये प्रवासासाठी लागणाऱ्या इंधनाची बचत करण्याच्या उद्देशाने 'रिमोट वर्क'ला (घरून काम करण्याला) प्रोत्साहन द्या
महामार्गांवर वाहनांचा वेग किमान १० किलोमीटर प्रति तासने कमी करणे; सार्वजनिक वाहतूक आणि 'कारपूलिंग'ला (एकाच गाडीतून अनेक जणांनी प्रवास करण्याला) प्रोत्साहन द्या
प्रमुख शहरांमध्ये खाजगी वाहनांच्या प्रवेशावर मर्यादा घालावी
वाहन चालवण्याची कार्यक्षमता सुधारणे, व्यावसायिक हवाई प्रवासावर निर्बंध घाला
अत्यावश्यक नसणाऱ्या वापरांसाठी एलपीजीचा वापर टाळावा
औद्योगिक इंधनाची कार्यक्षमता वाढवा
