नवी दिल्ली : केंद्र सरकारने बुधवारी 'वंदे मातरम्' या राष्ट्रीय गीताबाबत एक मोठा निर्णय घेतला. गृह विभागाने 'वंदे मातरम्'साठी नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली असून यामध्ये सर्व सरकारी कार्यक्रमांमध्ये गीतामधील सहा कडवी गाणे किंवा वाजवणे अनिवार्य केले आहे. 'वंदे मातरम्'च्या १५० व्या वर्धापन दिनानिमित्त हा महत्त्वाचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
सर्व सरकारी कार्यक्रम आणि शाळांमध्ये राष्ट्रगीताआधी (जन गण मन) 'वंदे मातरम्' हे राष्ट्रीय गीत वाजवले जाणार आहे. यासोबतच उभे राहून 'वंदे मातरम्'ची सहा कडवी ऐकणे बंधनकारक आहे. गृह मंत्रालयाने पहिल्यांदाच 'वंदे मातरम' या राष्ट्रीय गीताच्या सादरीकरणासाठी सविस्तर आणि स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. २८ जानेवारीला जारी केलेल्या या १० पानांच्या आदेशात मंत्रालयाने स्पष्ट केले की, ३ मिनिटे २० सेकंद कालावधी असलेल्या 'वंदे मातरम'ची संपूर्ण सहा कडवी आता सरकारी आणि अधिकृतप्रसंगी वाजविली किंवा गायली जातील.
१५०व्या वर्धापन दिनानिमित्त
केंद्र सरकारने हे आदेश सर्व राज्ये, केंद्रशासित प्रदेश, विविध मंत्रालये आणि संवैधानिक संस्थांना पाठवले आहेत. राज्यपालांच्या आगमनाच्या आधी आणि नंतर नियुक्तीवेळी आणि नंतर त्याचे पालन करणेही बंधनकारक असेल. आतापर्यंत राष्ट्रीय गीत गाण्यासाठी किंवा वाजवण्यासाठी कोणतेही औपचारिक नियम नव्हते. तर 'जन गण मन' या राष्ट्रगीतासाठी स्पष्ट प्रोटोकॉल आधीच अस्तित्वात आहेत.
सामूहिक गायन प्रसंग
राष्ट्रध्वजवंदन समारंभ, सांस्कृतिक कार्यक्रम किंवा परेड व्यतिरिक्त इतर समारंभांसाठी, राष्ट्रगीताचे सामूहिक गायन अनिवार्य असेल. प्रशिक्षित गायन यंत्र नियुक्त केले जाऊ शकते. पुरेशी ध्वनी प्रवर्धन प्रणाली प्रदान केली जाईल. आवश्यक असल्यास, गाण्याच्या बोलांच्या छापील आवृत्त्या वितरित केल्या जाऊ शकतात.
पर्यायी संधी
शाळा दिवसाची सुरुवात सामूहिक गायनाने करू शकतात. शालेय प्रशासनाने विद्यार्थ्यांमध्ये राष्ट्रीय प्रतीकांबद्दल आदर निर्माण करण्यासाठी योग्य व्यवस्था करावी. शिवाय, अनौपचारिक परंतु महत्त्वाच्या कार्यक्रमांमध्ये (जसे की मंत्री उपस्थित असतात) सामूहिक गायनाला प्रोत्साहन दिले जाऊ शकते.
तीन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण
मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, जेव्हा 'वंदे मातरम्' आणि 'जन गण मन' दोन्ही एकत्र सादर केले जातात, तेव्हा राष्ट्रगीत प्रथम वाजवले जाईल किंवा गायले जाईल. यावेळी सर्व उपस्थितांनी लक्ष केंद्रित करून उभे राहावे. तथापि, जर राष्ट्रगीत एखाद्या वृत्तचित्र किंवा माहितीपटाचा भाग म्हणून वाजवले गेले तर प्रेक्षकांना उभे राहण्याची आवश्यकता नाही. कारण, यामुळे सादरीकरणात व्यत्यय येऊ शकतो. आदेशात कार्यक्रमांचे तीन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले आहे.
हे आहेत कार्यक्रम
यामध्ये नागरी प्रतिष्ठान समारंभ, राष्ट्रपतींचे आगमन आणि प्रस्थानानिमित्त औपचारिक राज्य कार्यक्रम, राष्ट्रपतींच्या ऑल इंडिया रेडिओ/दूरदर्शन भाषणाच्या आधी आणि नंतर, राज्यपाल/लेफ्टनंट गव्हर्नर यांच्या आगमन आणि प्रस्थानानिमित्त राज्यस्तरीय कार्यक्रम, राष्ट्रीय ध्वज संचलनदरम्यान आणि भारत सरकारने विशेषतः निर्देशित केलेल्या इतर प्रसंगी समाविष्ट आहेत. ‘मार्चिंग ड्रिल’नुसार ७ पायऱ्यांचा समावेश असलेल्या ड्रम रोलच्या आधी बँड वाजवेल. रोल मंद गतीने सुरू होईल, कमाल पातळीपर्यंत पोहोचेल आणि नंतर हळूहळू कमी होईल.
