मुंबई : रुपया बुधवारी पहिल्यांदाच प्रति डॉलर ९० च्या पातळी ओलांडून ९०.२१ या नवीन नीचांकी पातळीवर स्थिरावला. तो मागील बंदपेक्षा २५ पैशांनी कमी होता. परकीय निधीचा सततचा प्रवाह आणि कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे स्थानिक चलनाने इतिहासातील त्याचा विक्रमी व अनोखा तळ गाठला. २०२५ मध्ये आतापऱ्यंत रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ५ टक्क्यांनी घसरला आहे.

आंतरबँक परकीय चलन बाजारात, रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ८९.९६ वर उघडला आणि सत्रादरम्यान ९०.३० च्या विक्रमी नीचांकी पातळीवर घसरला आणि नंतर ९०.२१ या नवीन नीचांकीवर बंद झाला. तो मागील बंदपेक्षा २५ पैशांनी कमी होता. मंगळवारी, अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत रुपया ४३ पैशांनी घसरून ८९.९६ या आयुष्यातील नीचांकी पातळीवर स्थिरावला, याचे मुख्य कारण सट्टेबाजांकडून सुरू असलेला शॉर्ट-कव्हरिंग आणि अमेरिकन चलनासाठी आयातदारांची सततची मागणी होती.

भारत-अमेरिका व्यापारी व्यापार्यांच्या मते, भारत-अमेरिका व्यापार करारावरील अनिश्चितता आणि स्थानिक युनिटमधील घसरण रोखण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (आरबीआय) च्या प्रयत्नांचा अभाव यामुळे रुपयावर आणखी दबाव निर्माण झाला.

सहा चलनांच्या तुलनेत ग्रीनबॅकची ताकद मोजणारा डॉलर इंडेक्स ०.२० टक्क्यांनी घसरून ९९.१६ वर व्यापार करत होता. तर जागतिक तेल बेंचमार्क, ब्रेंट क्रूड, फ्युचर्स ट्रेडमध्ये ०.९१ टक्क्यांनी घसरून ६३.०२ डाॅलर प्रति बॅरलवर व्यापार करत होता.

परदेशी गुंतवणूकदारांकडून विक्रीचा दबाव आणि कच्च्या तेलाच्या किमतीत वाढ यामुळे रुपया ९०.३० या नवीन नीचांकी पातळीवर पोहोचला. भारत-अमेरिका व्यापार कराराच्या घोषणेवरील अनिश्चिततेचाही रुपयावर परिणाम झाला आहे. कमकुवत डॉलर निर्देशांकामुळे घसरण रोखली गेली.

रुपयाची नव्वदी सामान्यच! स्थानिक चलनाबाबत अर्थजज्ज्ञांचे मत

रुपयाचा बुधवारी ९० प्रति डॉलरचा टप्पा ओलांडणे हे भारतीय चलनासाठी नवीन सामान्य आहे; चलन आणखी घसरणे अपेक्षित आहे, असे निरिक्षण तज्ज्ञांकडून नोंदविण्यात आले आहे.

कोटक महिंद्रा म्युच्युअल फंडचे प्रमुख आणि पंतप्रधानांच्या आर्थिक सल्लागार परिषदेचे (ईएसी-पीएम) अंशकालिक सदस्य नीलेश शाह म्हणाले की, व्यापार भागीदारांच्या तुलनेत भारताच्या प्रमुख निकषांवर कामगिरीमुळे रुपयावर दबाव येईल. चलनवाढ व्यापार भागीदारांपेक्षा जास्त आहे आणि आपली उत्पादकता आपल्या व्यापार भागीदारांपेक्षा कमी आहे, असे शाह यांनी सांगितले. म्युच्युअल फंड क्षेत्रातील अनुभवी शाह यांनी सांगितले की, असंतुलन पाहता रुपयात २-३ टक्के घसरण होणे स्वाभाविक आहे. अल्पावधीत प्रवाह बदलू शकतात आणि चलनाच्या पातळीवर परिणाम करू शकतात, परंतु रुपयाचे कायमस्वरूपी मूल्य वाढण्यास जागा नाही, असे शाह म्हणाले. महागाई आणि उत्पादकतेवरील परिस्थिती पाहता, निर्यात स्पर्धात्मकतेच्या दृष्टिकोनातून चलनात होणारे अवमूल्यनदेखील आवश्यक आहे, असे ते म्हणाले. त्यांनी असेही सांगितले की, वास्तविक प्रभावी विनिमय दर मॉडेल रुपयात २-३ टक्के अवमूल्यन सूचित करते.

रुपयाची दिशा बाजार ठरवेल, असे एका तज्ज्ञाने सांगितले. आरबीआयने उघड केलेल्या आकडेवारीच्या आधारे, ते एनडीएफ (नॉन-डिलिव्हरेबल फॉरवर्ड) आणि स्थानिक बाजारपेठेत ५० ते ७० अब्ज डॉलर दरम्यान कमी रुपया असू शकतो. म्हणून त्यांनी रुपयाची अस्थिरता कमी करण्यासाठी हस्तक्षेप केला आहे. परंतु दिशा बाजार ठरवेल, असे हा तज्ज्ञ म्हणाला.

सरकार जागे आहे… – मुख्य आर्थिक सल्लागार

डॉलरच्या तुलनेत रुपया घसरल्याने सरकारची झोप उडत नाही. घसरणाऱ्या रुपयाचा महागाई किंवा निर्यातीवर परिणाम होत नाही, असे मुख्य आर्थिक सल्लागार व्ही. अनंत नागेश्वरन यांनी बुधवारी येथे सीआयआय कार्यक्रमाच्या वेळी सांगितले. पुढील वर्षी तो सुधारेल, अशी आशा त्यांनी व्यक्त केली.

एफआयआयचा बाहेर पडण्याचा प्रवाह आणि बँकांकडून डॉलरची सतत खरेदी यामुळे रुपया कमकुवत झाला आहे. देशांतर्गत शेअर बाजारातील घसरण आणि भारत-अमेरिका व्यापार करार नसल्यामुळे स्थानिक चलनावर आणखी दबाव निर्माण झाला, असे चलन व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे.