लंडन : किनारपट्टीच्या भागातील समुद्राच्या पाण्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढल्याने लगतच्या प्रदेशात दमट व उष्णतेच्या लाटा निर्माण होत असल्याचे हवामानशास्त्रज्ञानांना आढळले आहे. याबाबतचा शोधनिबंध नेचर जिओसायन्समध्ये प्रसिध्द झाला.

महासागरांचा प्रभाव:

हिंदी महासागराचे वाढते तापमान दक्षिण आणि पश्चिम आशियातील आर्द्र उष्ण हवामान यांचा थेट संबंध आहे. त्याचप्रमाणे, उष्णकटिबंधीय उत्तर अटलांटिक महासागराच्या उष्णतेमुळे दक्षिण अमेरिकेच्या उत्तरेकडील भागात हा धोका वाढत आहे.

समुद्राच्या वाढत्या तापमानाचा परिणाम स्थानिक उष्णतेच्या लाटांपेक्षा मोठ्या क्षेत्रावर पसरणाऱ्या लाटांवर जास्त होतो. या संशोधनानुसार, उष्णतेच्या लाटांच्या वारंवारतेत झालेली ५०% वाढ आणि त्यांच्या विस्तारात झालेली ६४% वाढ ही थेट लगतच्या समुद्रांच्या उष्णतेशी संबंधित आहे.

'वेट-बल्ब' (Wet-bulb) तापमानाचा धोका:

जेव्हा उष्णता आणि आर्द्रता (Humidity) दोन्ही एकत्र येतात, तेव्हा त्याला 'वेट-बल्ब' तापमान म्हणतात.

नवीन मर्यादा: पूर्वी असे मानले जात होते की ३५°C वेट-बल्ब तापमान मानवी सहनशक्तीची सीमा आहे. मात्र, नवीन संशोधनानुसार ३१°C ते ३१.५°C वेट-बल्ब तापमानातही निरोगी व्यक्तीचा मृत्यू होऊ शकतो, कारण अशा परिस्थितीत शरीराला घामाद्वारे स्वतःला थंड करणे अशक्य होते.

परिणाम: यामुळे उष्णतेशी संबंधित मृत्यूदर वाढण्याची शक्यता 'पोट्सडॅम इन्स्टिट्यूट फॉर क्लायमेट इम्पॅक्ट रिसर्च'ने व्यक्त केली आहे.

हे कसे घडते?

१. बाष्पाचे वहन: उष्णकटिबंधीय महासागरांमुळे मोठ्या प्रमाणात आर्द्रता जमिनीकडे ढकलली जाते.

२. हवामान प्रणाली: 'एल निनो' आणि 'इंडियन ओशन डायपोल' (Indian Ocean Dipole) सारख्या हवामान बदलांमुळे 'रॉस्बी लहरी' निर्माण होतात.

३. रॉस्बी लहरी: या वातावरणातील प्रचंड मोठ्या लहरी आहेत ज्या शेकडो किलोमीटरपर्यंत पसरतात आणि पृथ्वीवरील हवामानात मोठे बदल घडवून आणतात, ज्यामुळे उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र होतात.