वरण-भातावर तुपाची धार असो किंवा गरमागरम पोळीवर साजूक तूप, आपल्या स्वयंपाकघरात तुपाला विशेष स्थान आहे. मात्र, बाजारातून आणलेलं तूप खरंच शुद्ध आहे का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. तुपाची शुद्धता तपासण्यासाठी काही जण ते फ्रिजमध्ये ठेवतात. तूप कडक झालं म्हणजे शुद्ध आणि मऊ राहिलं म्हणजे भेसळयुक्त, असा अनेकांचा समज असतो. पण खरंच या एका चाचणीवरून तुपाची शुद्धता ठरवता येते का? चला जाणून घेऊया.
फ्रिजमध्ये ठेवल्यावर तूप कडक का होतं?
तुपामध्ये वेगवेगळ्या प्रकारचे नैसर्गिक स्निग्ध पदार्थ असतात. तापमान कमी झाल्यावर त्यातील चरबीचे घटक घट्ट होऊ लागतात. त्यामुळे फ्रिजमध्ये ठेवलेलं तूप काही वेळाने कडक होऊ शकतं.
मात्र, प्रत्येक तूप एकाच वेगाने किंवा सारख्याच प्रमाणात घट्ट होईल असं नाही. तुपातील चरबीची रचना आणि फ्रिजचं तापमान यांमुळे त्याच्या पोतात फरक पडू शकतो.
तूप घट्ट झालं म्हणजे ते शुद्धच असतं का?
तूप फ्रिजमध्ये घट्ट झालं म्हणजे ते शंभर टक्के शुद्ध आहे, असं समजणं चुकीचं आहे. कारण भेसळीसाठी वापरले जाणारे काही स्निग्ध पदार्थही थंड तापमानात घट्ट होऊ शकतात.
त्याचप्रमाणे एखादं तूप इतर तुपांच्या तुलनेत कमी घट्ट झालं, म्हणून त्यात भेसळ आहे, असा निष्कर्षही काढता येत नाही. त्यामुळे केवळ फ्रिजमध्ये ठेवून तुपाची शुद्धता तपासण्याची पद्धत विश्वासार्ह नाही.
गाईच्या आणि म्हशीच्या तुपात काय फरक असतो?
गाईच्या आणि म्हशीच्या दुधापासून तयार होणाऱ्या तुपाच्या रंगात आणि पोतात नैसर्गिक फरक असू शकतो.
गाईच्या तुपाला अनेकदा पिवळसर रंग असतो, तर म्हशीचं तूप तुलनेने पांढरट किंवा फिकट दिसू शकतं. मात्र, जनावरांचा आहार आणि तूप तयार करण्याची पद्धत यांमुळेही रंग बदलू शकतो.
त्यामुळे तूप किती पिवळं आहे किंवा किती घट्ट होतं, यावरूनच त्याची शुद्धता ठरवू नये.
तूप खरेदी करताना 'या' गोष्टी तपासा
तुपाची गुणवत्ता ओळखण्यासाठी केवळ घरगुती प्रयोगांवर अवलंबून राहण्याऐवजी काही महत्त्वाच्या गोष्टी तपासणं गरजेचं आहे.
१. वासाकडे लक्ष द्या : चांगल्या तुपाला त्याच्या निर्मितीपद्धतीनुसार नैसर्गिक, खमंग सुगंध असू शकतो. मात्र, तुपातून कुबट किंवा खराब तेलासारखा वास येत असेल, तर ते वापरणं टाळा.
२. पॅकिंगवरील माहिती वाचा : तूप खरेदी करताना उत्पादनाची तारीख, वापरण्याची अंतिम तारीख, घटकांची यादी आणि एफएसएसएआय परवाना क्रमांक तपासा.
३. विश्वासार्ह विक्रेत्याकडून खरेदी करा : शक्यतो विश्वासार्ह उत्पादक किंवा विक्रेत्याकडूनच तूप घ्या. पॅकिंग खराब झालेलं किंवा उघडं असलेलं उत्पादन घेऊ नका.
४. रंगावरून निष्कर्ष काढू नका : तुपाचा रंग पिवळा किंवा पांढरट असणं हे त्याच्या शुद्धतेचं निश्चित प्रमाण नाही.
घरचं साजूक तूप कसं साठवावं?
घरी तयार केलेलं तूप पूर्णपणे थंड झाल्यानंतर स्वच्छ, कोरड्या आणि हवाबंद डब्यात भरावं. तूप काढण्यासाठी नेहमी स्वच्छ आणि कोरडा चमचा वापरावा. डब्यात पाणी किंवा ओलावा जाणार नाही, याची काळजी घ्यावी.
तूप थेट सूर्यप्रकाशापासून आणि उष्णतेपासून दूर ठेवावं. घरातील तापमान जास्त असेल किंवा तूप बराच काळ साठवायचं असेल, तर फ्रिजमध्ये ठेवणं उपयुक्त ठरू शकतं.
मग तुपातील भेसळ नेमकी कशी ओळखायची?
तूप गरम करणं, फ्रिजमध्ये ठेवणं किंवा रंग आणि वास तपासणं यांसारख्या घरगुती पद्धतींमधून काही बदल लक्षात येऊ शकतात. मात्र, या चाचण्यांमधून तुपाची शुद्धता निश्चित होत नाही.
तुपात भेसळ असल्याची शंका असल्यास अधिकृत अन्न तपासणी प्रयोगशाळेत चाचणी करणं हा अधिक विश्वासार्ह पर्याय आहे.
लक्षात ठेवा : फ्रिजमध्ये तूप घट्ट होणं ही नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. मात्र, तूप कडक झालं म्हणजे ते शुद्धच आहे, असा समज करून घेऊ नका.