मुंबई : महाराष्ट्रात २०२५ मध्ये एकूण ४१ वाघांचा मृत्यू झाला. त्यापैकी बहुतेक वाघ नैसर्गिक कारणांमुळे मृत्युमुखी पडले, अशी माहिती राज्याचे वनमंत्री गणेश नाईक यांनी बुधवारी विधानसभेत दिली.
अपघात, वीज पडणे आणि शिकार यामुळे वाघांचे मृत्यू रोखण्यासाठी सरकार प्रयत्नशील आहे, असे राज्याचे वनमंत्री गणेश नाईक यांनी सांगितले.
मंत्र्यांनी दिलेल्या आकडेवारीनुसार, ४१ वाघांच्या मृत्यूपैकी २८ वाघांचा मृत्यू नैसर्गिक कारणांमुळे, आठ जणांचा अपघातांमुळे, चार विजेच्या धक्क्याने आणि एकाचा शिकारीमुळे झाला आहे.
मंत्र्यांनी बल्लारशाह-गोंदिया रेल्वे मार्गाच्या असुरक्षिततेवर प्रकाश टाकला हा मार्ग राज्यातील ताडोबा-अंधारी आणि नवेगाव-नागझिरा व्याघ्र प्रकल्पांच्या अनेक वन विभागांमधून आणि संवेदनशील बफर झोनमधून जातो.
आकडेवारीवरून असे दिसून येते की, २०११ ते २०२५ दरम्यान या विशिष्ट रेल्वे मार्गावर पाच वाघांनी जीव गमावला आहे, असे ते म्हणाले.
रेल्वे अपघातांमध्ये वन्य प्राण्यांचे मृत्यू रोखण्यासाठी, चंद्रपूरचे मुख्य वनसंरक्षक (प्रादेशिक) यांनी विशिष्ट सुरक्षा उपाययोजना राबविण्यासाठी रेल्वे विभागाशी औपचारिकपणे संपर्क साधला आहे, असे नाईक यांनी त्यांच्या उत्तरात म्हटले आहे.
प्रस्तावित उपाययोजनांमध्ये प्राण्यांची सुरक्षित हालचाल करण्यासाठी नव्याने प्रस्तावित रेल्वे मार्गांवर अंडरपास आणि ओव्हरपास बांधणे; संवेदनशील वनक्षेत्रातून जाणाऱ्या गाड्यांसाठी ताशी ४० किमी वेग मर्यादा लागू करणे; आणि प्राणी रुळांवर आकर्षित होऊ नयेत यासाठी रेल्वे प्रवाशांकडून होणाऱ्या अन्न कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावणे यांचा समावेश आहे.
प्रभावी संवर्धन प्रयत्नांमुळे वन्यजीवांच्या संख्येत वाढ झाली आहे, असे नाईक यांनी नमूद केले. तथापि, हे यश स्थलांतराचे आव्हान आणते कारण प्राणी नवीन अधिवास शोधतात, ज्यामुळे अनेकदा मानव-वन्यजीव संघर्ष होतो.
हे व्यवस्थापित करण्यासाठी, सरकारने रॅपिड रेस्क्यू युनिट्स, टायगर सेल आणि एलिफंट ट्रॅकिंग टीमसाठी कंत्राटी पद्धतीने ३६८ कर्मचाऱ्यांची भरती करण्याचा प्रस्ताव वित्त विभागाला सादर केला आहे.
लेखी उत्तरात राज्यातील वाघांच्या संरक्षणासाठी सध्या अस्तित्वात असलेल्या उच्च-तंत्रज्ञानाच्या उपाययोजनांची देखील तपशीलवार माहिती देण्यात आली आहे.
मंत्र्यांनी सांगितले की, संशयास्पद हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी क्षेत्रीय कर्मचारी एम-स्ट्राइप्स मोबाईल-आधारित देखरेख प्रणालीचा वापर करत आहेत.
नागपुरात एक समर्पित वन्यजीव गुन्हे कक्ष बळकट करण्यात आला आहे. मेळघाटमध्ये एक सायबर सेल शिकारींचा माग काढण्यासाठी डिजिटल फूटप्रिंट्सचा वापर करत आहे.
विशेष व्याघ्र संरक्षण दल (एसटीपीएफ), श्वान पथके तैनात करणे आणि पाण्याच्या विहिरीजवळ लोखंडी सापळे शोधण्यासाठी मेटल डिटेक्टरचा वापर करण्याचा विचार केला जात आहे, असे नाईक म्हणाले.
मंत्र्यांनी सभागृहाला आश्वासन दिले की संरक्षण धोरणे सुधारण्यासाठी जिल्हास्तरीय व्याघ्र समित्या नियमितपणे बैठका घेत आहेत आणि रेंज स्तरावर माहिती देणाऱ्यांचे जाळे राखण्यासाठी 'गुप्त सेवा निधी' वापरला जात आहे.
वन्य प्राण्यांचे मृत्यू रोखण्यासाठी...
रेल्वे अपघातांमध्ये वन्य प्राण्यांचे मृत्यू रोखण्यासाठी, चंद्रपूरचे मुख्य वनसंरक्षक (प्रादेशिक) यांनी विशिष्ट सुरक्षा उपाययोजना राबविण्यासाठी रेल्वे विभागाशी औपचारिकपणे संपर्क साधला आहे, असे नाईक यांनी म्हटले आहे. प्रस्तावित उपाययोजनांमध्ये प्राणी रुळांवर आकर्षित होऊ नयेत यासाठी रेल्वे प्रवाशांकडून होणाऱ्या अन्न कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावणे यांचा समावेश आहे, असे मंत्री म्हणाले.