कराड : राज्याचे अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी दूध भेसळखोरांविरोधात सुरू केलेल्या धडक मोहिमेचा परिणाम सातारा जिल्ह्यातील दूध व्यवसायावर झाल्याचे दिसून येत आहे. गेल्या तीन महिन्यांपासून जिल्ह्यातील दूध संकलनात सातत्याने घट होत असून, जुलै महिन्यात जूनच्या तुलनेत तब्बल १ लाख १५ हजार २०० लिटरने दूध संकलन कमी झाले आहे. विशेष म्हणजे, पावसाळ्यात जनावरांना मुबलक हिरवा चारा उपलब्ध होऊन दूध उत्पादन वाढण्याची शक्यता असतानाही संकलनात झालेली ही घट चर्चेचा विषय ठरली आहे.
आयुक्तपदाची सूत्रे हाती घेतल्यानंतर तुकाराम मुंढे यांनी राज्यभर दूध भेसळ तपासणी मोहीम अधिक तीव्र केली. दूध संकलन केंद्रे, डेअऱ्या आणि दूध उत्पादकांची तपासणी करून भेसळ आढळल्यास कठोर कारवाई करण्यास सुरुवात झाली. या कारवाईचा परिणाम सातारा जिल्ह्यातही जाणवत असून, दूध संकलन करणाऱ्या डेअऱ्यांनी कमी प्रतीचे किंवा संशयास्पद दूध स्वीकारणे बंद केल्याचे दूध क्षेत्रातील घटकांकडून सांगण्यात येत आहे.
फलटण तालुक्यातील होळ तसेच कराड तालुक्यातील शामगाव येथे दूध भेसळ करणाऱ्या उत्पादकांवर करण्यात आलेल्या कारवाईनंतर जिल्ह्यातील दूध उत्पादक आणि संकलन केंद्र चालकांमध्ये मोठी खळबळ उडाली. या कारवाईमुळे दूध भेसळ करणाऱ्यांमध्ये धास्ती निर्माण झाली असून, दुधात पाणी किंवा अन्य घटक मिसळण्याचे प्रकार कमी झाल्याचा दावा केला जात आहे.
उपलब्ध आकडेवारीनुसार, मे २०२६ मध्ये सातारा जिल्ह्यात एकूण २०.९१२ लाख लिटर दूध संकलन झाले होते. जूनमध्ये हे प्रमाण २०.६३४ लाख लिटरवर आले. म्हणजेच मेच्या तुलनेत जूनमध्ये ०.२७८ लाख लिटरची घट झाली. त्यानंतर जुलै महिन्यात दूध संकलन आणखी कमी होऊन १९.४८२ लाख लिटरवर आले. जूनच्या तुलनेत जुलैमध्ये १.१५२ लाख लिटर म्हणजेच १ लाख १५ हजार २०० लिटरची घट नोंदविण्यात आली.
जुलै महिन्यात शासन स्तरावर दूध संकलन शून्य होते. सहकार क्षेत्रात ०.८०९ लाख लिटर, मल्टिस्टेट क्षेत्रात ०.१९१ लाख लिटर, तर खासगी क्षेत्रात १८.४९१ लाख लिटर दूध संकलित झाले. एकूण संकलन १९.४८२ लाख लिटर इतके झाले. सहकार क्षेत्रात किरकोळ वाढ झाली असली तरी खासगी दूध संकलनात मोठी घट झाल्याचे आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. जूनच्या तुलनेत खासगी क्षेत्रातील दूध संकलनात सुमारे १.१३६ लाख लिटरची घट झाली, तर मल्टिस्टेट क्षेत्रात ०.०२८ लाख लिटरची घट झाली.
दूध व्यवसायातील काही घटकांच्या मते, भेसळयुक्त किंवा कमी प्रतीचे दूध संकलन केंद्रांवर स्वीकारले जात नसल्याने संकलनाचे प्रमाण घटले आहे. मात्र, या घटेमागे केवळ एफडीएची कारवाईच कारणीभूत आहे, असे ठामपणे सांगण्यापूर्वी हवामान, जनावरांची संख्या, खाद्याची उपलब्धता, दूध उत्पादनातील नैसर्गिक चढ-उतार आणि बाजारपेठेतील परिस्थिती यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.
पावसाळ्यात उत्पादन वाढण्याची शक्यता
जुलै महिन्यापासून सातारा जिल्ह्यात पावसाला सुरुवात झाल्याने जनावरांना हिरवा व सकस चारा उपलब्ध होतो. त्यामुळे दुभत्या जनावरांच्या दूध उत्पादनात वाढ होण्याची शक्यता असते. तसेच जनावरांचा विणीचा काळ सुरू होत असल्याने नैसर्गिकरीत्या दूध उत्पादन वाढण्याची अपेक्षा असते. मात्र, या काळातच दूध संकलनात घट झाल्याने एफडीएच्या धडक कारवाईकडे याचे कारण म्हणून पाहिले जात आहे.
गैरप्रकाराला कायमस्वरूपी आळा बसण्यास मदत
दूध भेसळ रोखण्यासाठी सुरू असलेल्या कारवायांमुळे ग्राहकांमध्ये समाधानाचे वातावरण आहे. शुद्ध आणि सुरक्षित दूध उपलब्ध होण्यासाठी तपासणी मोहीम सातत्याने सुरू ठेवावी, अशी मागणी ग्राहकांकडून होत आहे. दूध भेसळ करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई झाल्यास या गैरप्रकाराला कायमस्वरूपी आळा बसण्यास मदत होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली अन्न व औषध प्रशासनाने सुरू केलेल्या कारवाईमुळे दूध भेसळखोरांमध्ये धास्ती निर्माण झाली असल्याचे दूध क्षेत्रातील चर्चेतून पुढे येत आहे. त्यामुळे दूध भेसळीविरोधातील ही मोहीम अधिक प्रभावीपणे आणि सातत्याने राबविण्याची आवश्यकता व्यक्त होत आहे.