नवी दिल्ली : होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा वाहतुकीसाठी खुली करण्याबाबत अमेरिकेची इराणसोबतची चर्चा महत्त्वपूर्ण टप्प्यावर पोहोचली आहे. मात्र, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प अजूनही सावध भूमिका घेत असून, ते कोणताही 'नुकसानीचा करार' स्वीकारणार नाहीत, असे अमेरिकेचे परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबिओ यांनी सोमवारी स्पष्ट केले.
चार दिवसांच्या भारत दौऱ्यावर आलेले रुबिओ यांनी हे वक्तव्य केले आहे. पश्चिम आशियामध्ये शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी एक व्यापक करार करण्यापूर्वी, ही सागरी व्यापारी वाहतूक लेन खुली करण्यासाठी अमेरिका आणि इराण दरम्यान एका प्राथमिक कराराची चाचपणी सुरू असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
आग्रा येथे रवाना होण्यापूर्वी पत्रकारांच्या एका लहान गटाशी बोलताना रुबिओ म्हणाले, या करारावर अद्याप काम सुरू आहे. काल रात्री किंवा आजच याबद्दल काही चांगली बातमी मिळेल अशी आम्हाला अपेक्षा होती.
ठोस प्रस्ताव
ते पुढे म्हणाले, "होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली करणे आणि अणू कार्यक्रमाच्या मुद्द्यावर अत्यंत महत्त्वपूर्ण, निश्चित कालावधीची चर्चा सुरू करणे याविषयी आमच्याकडे एक ठोस प्रस्ताव तयार आहे. आशा आहे की आम्ही यामध्ये यशस्वी होऊ." पश्चिम आशियातील हा संघर्ष संपवण्यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांना जागतिक स्तरावर पाठिंबा मिळत आहे, मात्र शांततेचा मार्ग सोपा नाही, असेही त्यांनी नमूद केले.
अमेरिका आणि इराणमधील शांतता चर्चेत इराणचा अणू कार्यक्रम आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीवरील नियंत्रण हे दोन मुख्य कळीचे मुद्दे आहेत. सामान्य काळात जगातील एकूण ऊर्जा पुरवठा किंवा खनिज तेलाच्या वाहतुकीपैकी तब्बल एक पंचमांश (१/५) भाग याच सामुद्रधुनीतून होतो.
२८ फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या संयुक्त हल्ल्यांनंतर आणि त्याला इराणने दिलेल्या प्रत्युत्तरानंतर या मार्गावरील जहाजांची वाहतूक गंभीरपणे विस्कळीत झाली आहे. ८ एप्रिलपासून दोन्ही देशांमध्ये तात्पुरती युद्धबंदी लागू असली, तरी अजूनही सागरी वाहतुकीमधील अडथळे पूर्णपणे दूर झालेले नाहीत.
आम्ही ज्या ज्या देशांशी संवाद साधला, त्या सर्वांना हे पटले आहे की सामुद्रधुनी खुली करणे ही केवळ वाजवी गोष्ट नसून संपूर्ण जगासाठी अत्यंत आवश्यक पाऊल आहे. राष्ट्राध्यक्षांनी स्पष्ट केले आहे की, त्यांना कोणतीही घाई नाही आणि ते घाईघाईत कोणताही चुकीचा करार करणार नाहीत, असे रुबिओ म्हणाले.
ताजमहाल भेट-'क्वाड' बैठक
आपल्या भारत दौऱ्याविषयी बोलताना त्यांनी ताजमहाल पाहण्यासाठी उत्सुक असल्याचे सांगितले. "ताजमहाल हे जगातील सात आश्चर्यांपैकी एक आहे. आपण ज्या देशाला भेट देतो, तिथल्या संस्कृतीचा आदर करणे महत्त्वाचे असते," असे ते म्हणाले. आग्रा आणि जयपूरच्या भेटीनंतर रुबिओ मंगळवारी सकाळी पुन्हा नवी दिल्लीत परततील. येथे ते 'क्वाड' देशांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांच्या महत्त्वपूर्ण बैठकीला उपस्थित राहणार आहेत. आपल्या व्यस्त वेळापत्रकातून भारताचा सांस्कृतिक वारसा अनुभवण्याची ही एक उत्तम संधी असल्याचे त्यांनी आवर्जून सांगितले.