ब्लूबेरी हे फळ दिसायला आकर्षक आणि चवीला आंबट-गोड असले, तरी त्याचे महत्त्व केवळ चवीपुरते मर्यादित नाही. कमी कॅलरी, फायबर, जीवनसत्त्वे आणि अँटिऑक्सिडंट्समुळे ब्लूबेरीचा समावेश पौष्टिक आहारात केला जातो. विशेषतः यामध्ये असलेले अँथोसायनिन्स या वनस्पतीजन्य घटकांमुळे त्याला निळा-जांभळा रंग मिळतो. हे घटक शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेसपासून पेशींचे संरक्षण करण्यास मदत करू शकतात.
पोषक घटकांचा खजिना
ब्लूबेरीमध्ये आहारातील फायबर, व्हिटॅमिन सी, व्हिटॅमिन के आणि मँगनीज यांसारखे पोषक घटक आढळतात. न्यूट्रिशनिस्ट डॉ. अंजू सूद यांच्या मते, ब्लूबेरीमधील फायबर आणि अँटिऑक्सिडंट्सचे मिश्रण संतुलित आहारासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
हृदय आणि पचनासाठी फायदेशीर
ब्लूबेरीमधील अँथोसायनिन्स आणि इतर अँटिऑक्सिडंट्स शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस कमी करण्यास मदत करू शकतात. त्यातील फायबर पचनक्रिया सुरळीत ठेवण्यास मदत करते. बेरीजचे नियमित सेवन हृदय आणि मेटाबॉलिक आरोग्यासाठीही फायदेशीर ठरू शकते. मात्र, ब्लूबेरी हा संतुलित आहाराचा एक भाग असावा; त्याची जागा संपूर्ण आहार घेऊ शकत नाही.
रोज ब्लूबेरी खाऊ शकतो का?
संतुलित आहाराचा भाग म्हणून ब्लूबेरी दररोज खाता येऊ शकते. मात्र, प्रमाण आणि व्यक्तीच्या एकूण आहाराचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे. डॉ. सूद यांच्या मते, दररोज साधारण अर्धा ते एक कप म्हणजेच सुमारे ७५ ते १५० ग्रॅम ब्लूबेरी घेणे व्यावहारिक प्रमाण ठरू शकते. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीची आहाराची गरज वेगळी असू शकते.
ब्लूबेरी कशी खावी?
ताजी ब्लूबेरी नीट धुवून थेट खाता येते. याशिवाय ओट्स, दही, स्मूदी किंवा इतर पदार्थांमध्येही ती मिसळता येते. ताजी ब्लूबेरी उपलब्ध नसल्यास फ्रोजन ब्लूबेरीही वापरता येते. त्यामुळे नाश्त्यात किंवा स्नॅक्समध्ये त्यांचा सहज समावेश करता येतो.
जास्त खाल्ल्यास पोटाला त्रास होऊ शकतो
ब्लूबेरीमध्ये फायबरचे प्रमाण चांगले असले, तरी अतिप्रमाणात सेवन केल्यास काही व्यक्तींना गॅस, पोट फुगणे किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. आहारतज्ज्ञ रेणू पुरी यांच्या मते, ब्लूबेरीमधील फायबर आणि फ्रक्टोजमुळे काही लोकांना अशी समस्या होऊ शकते. विशेषतः IBS किंवा इतर पचनाशी संबंधित समस्या असलेल्या व्यक्तींनी प्रमाणाकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.
अशा वेळी सुरुवातीला कमी प्रमाणात ब्लूबेरी खाऊन नंतर हळूहळू प्रमाण वाढवण्याचा सल्ला दिला जातो. दिवसभरात वेगवेगळ्या वेळी थोड्या प्रमाणात सेवन केल्यानेही त्रास कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
कॅन्सरपासून संरक्षण करते का?
ब्लूबेरी कॅन्सरवर उपचार करणारे फळ नाही. मात्र, त्यातील अँथोसायनिन्ससारखे अँटिऑक्सिडंट्स ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि शरीरातील दाह कमी करण्यास मदत करू शकतात. काही अभ्यासांमध्ये पेशींच्या डीएनएला होणाऱ्या नुकसानाशी संबंधित संभाव्य परिणामांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. त्यामुळे ब्लूबेरी आरोग्यदायी आहाराचा भाग असू शकते; मात्र कॅन्सरवर उपचार किंवा हमखास प्रतिबंध करणारे साधन म्हणून तिच्याकडे पाहू नये.
वजन नियंत्रणातही मदत?
ब्लूबेरीमध्ये पाणी आणि फायबर असल्याने ती खाल्ल्यानंतर पोट भरल्यासारखे वाटण्यास मदत होऊ शकते. यामुळे वजन नियंत्रणाच्या आहारात तिचा समावेश करता येतो. ब्लूबेरीचा ग्लायसेमिक इंडेक्स तुलनेने कमी असल्याने संतुलित आहाराचा भाग म्हणून ती चांगला पर्याय ठरू शकते. मात्र, केवळ ब्लूबेरी खाल्ल्याने वजन कमी होत नाही; एकूण आहार आणि जीवनशैलीही महत्त्वाची असते.
त्वचा आणि पेशींसाठी फायदेशीर
ब्लूबेरीमधील अँटिऑक्सिडंट्स पेशींना ऑक्सिडेटिव्ह नुकसानापासून संरक्षण देण्यास मदत करू शकतात. त्यामध्ये असलेले व्हिटॅमिन सी शरीरातील कोलेजन निर्मितीत महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यामुळे संतुलित आहारात ब्लूबेरीचा समावेश त्वचेच्या आणि एकूण आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकतो.
पुरुषांच्या आरोग्यासाठीही उपयोगी
ब्लूबेरीमधील फ्लेव्होनॉइड्स रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यासाठी आणि रक्ताभिसरणासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. आहारतज्ज्ञ रेणू पुरी यांच्या मते, चांगले रक्ताभिसरण पुरुषांच्या लैंगिक आरोग्यासाठीही महत्त्वाचे आहे. मात्र, ब्लूबेरीला लैंगिक समस्यांवरील उपचार म्हणून पाहता येणार नाही.
स्नॅक्ससाठी सोपा पर्याय
ब्लूबेरी थेट स्नॅक म्हणून खाता येते. प्रवास, ट्रेकिंग किंवा घरच्या घरी हलका स्नॅक म्हणूनही ती उपयोगी ठरते. नट्ससोबत ड्राय किंवा फ्रीज-ड्राय ब्लूबेरी खाता येते. ओट्स, दही, स्मूदी किंवा इतर पदार्थांवर ब्लूबेरी टाकल्यास चव आणि पोषणमूल्य दोन्ही वाढवता येते.
संतुलित आहाराचा भाग म्हणून सेवन करा
ब्लूबेरीमध्ये अनेक पोषक घटक असले तरी कोणतेही एक फळ शरीराला आवश्यक असलेले सर्व पोषक घटक देऊ शकत नाही. त्यामुळे ब्लूबेरीसोबत इतर फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य, प्रथिने आणि आरोग्यदायी चरबी यांचा संतुलित आहारात समावेश करणे महत्त्वाचे आहे.
(Disclaimer: यामध्ये दिलेले आरोग्यविषयक सल्ले सामान्य मार्गदर्शनासाठी आहेत. 'नवशक्ति' यातून कोणताही दावा करत नाही.)
