मुंबई : हाडे आणि मऊ ऊतींमध्ये होणारा सारकोमा हा दुर्मिळ प्रकारचा कर्करोग आहे. हा आजार हाडे, स्नायू, चरबी, टेंडन, रक्तवाहिन्या किंवा शरीराला आधार देणाऱ्या संयोजी ऊतींमध्ये होऊ शकतो. मात्र, सुरुवातीची लक्षणे सामान्य स्नायू दुखणे, क्रीडा दुखापत किंवा टेंडन (Tendon) म्हणजे स्नायूला हाडाशी जोडणाऱ्या मजबूत तंतुमय पट्टीला आलेली सूज यांसारखीच असल्याने अनेकदा त्याकडे दुर्लक्ष होते. त्यामुळे योग्य निदान होण्यास विलंब होऊ शकतो.
सामान्य दुखापत आणि सारकोमामध्ये फरक कसा ओळखाल?
सैफी हॉस्पिटल, मुंबईच्या सैफी हॉस्पिटल येथील कन्सल्टंट ऑर्थोपेडिक आणि स्पाइन सर्जन डॉ. शब्बीर सुत्तरवाला यांच्या मते, क्रीडा दुखापतीनंतर होणाऱ्या वेदना साधारणपणे विश्रांती, योग्य उपचार आणि फिजिओथेरपीनंतर हळूहळू कमी होतात. मात्र, सारकोमाशी संबंधित वेदना कमी होण्याऐवजी सातत्याने वाढत जाऊ शकतात. काही रुग्णांमध्ये रात्री वेदना अधिक जाणवू शकतात.
तरुण खेळाडूंमध्ये स्नायूंवर जास्त ताण आल्यामुळे वेदना होत असल्याचे गृहीत धरले जाते. त्यामुळे काही वेळा गंभीर कारणाकडे दुर्लक्ष होऊ शकते. मात्र, वेदना सतत राहत असतील आणि नेहमीच्या उपचारांनी त्यात सुधारणा होत नसेल, तर त्याची वैद्यकीय तपासणी करणे आवश्यक आहे.
वेदना नसली तरी गाठ दुर्लक्षित करू नका
मऊ ऊतींच्या सारकोमामध्ये सुरुवातीला वेदना नसलेली गाठ दिसू शकते. ही गाठ हळूहळू आकाराने वाढत असल्यास तिच्याकडे गांभीर्याने पाहणे गरजेचे आहे.
तसेच, हाडांमध्ये सारकोमा झाल्यास संबंधित हाड कमकुवत होऊ शकते. त्यामुळे अगदी किरकोळ दुखापतीनंतरही फ्रॅक्चर होण्याची शक्यता वाढू शकते.
'ही' लक्षणे दिसल्यास तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या
सतत राहणारी किंवा वाढत जाणारी वेदना
रात्री अधिक जाणवणारी वेदना
कारण नसताना येणारी सूज
हळूहळू वाढणारी गाठ
विश्रांती किंवा फिजिओथेरपीनंतरही वेदना कायम राहणे
किरकोळ दुखापतीनंतर हाड फ्रॅक्चर होणे
यापैकी कोणतेही लक्षण दीर्घकाळ राहिल्यास ते केवळ सामान्य दुखापत समजून दुर्लक्षित करू नये.
गाठ मोठी असेल तर तपासणी महत्त्वाची
संशयास्पद मऊ ऊतींची गाठ आढळल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने एमआरआय (MRI) सारखी तपासणी केली जाऊ शकते. शरीराच्या आत असलेली गाठ, वेगाने वाढणारी गाठ किंवा आकाराने मोठी गाठ असल्यास तज्ज्ञांकडे लवकर जाणे महत्त्वाचे आहे.
सारकोमाचा संशय असल्यास बायोप्सीही तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखालीच करणे आवश्यक आहे. कारण चुकीच्या ठिकाणी किंवा चुकीच्या पद्धतीने केलेली बायोप्सी पुढील उपचारांवर परिणाम करू शकते.
AI तंत्रज्ञानामुळे निदानात मदत होण्याची शक्यता
कर्करोगाच्या निदानासाठी अत्याधुनिक इमेजिंग तंत्रज्ञानासोबत कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापरही संशोधनाच्या पातळीवर वाढत आहे. सामान्य स्नायू-सांध्यांच्या समस्यांपेक्षा कर्करोगाची गाठ वेगळी ओळखण्यास भविष्यात या तंत्रज्ञानाची मदत होऊ शकते. त्यामुळे निदानातील विलंब कमी होण्याची शक्यता आहे.
तज्ज्ञांचा सल्ला
बहुतेक सामान्य क्रीडा दुखापती योग्य उपचारांनी काही आठवड्यांत सुधारतात. मात्र, वेदना सतत टिकून राहणे, सूज कमी न होणे किंवा गाठ वाढत जाणे याकडे दुर्लक्ष करू नये. अशा लक्षणांचे योग्य वेळी मूल्यमापन झाल्यास गंभीर आजाराचे लवकर निदान होण्यास मदत होऊ शकते.
प्रत्येक दीर्घकाळ टिकणारी वेदना किंवा गाठ म्हणजे सारकोमा असे नाही. मात्र, अशी लक्षणे कायम राहिल्यास स्वतःहून निष्कर्ष न काढता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
(Disclaimer: यामध्ये दिलेले आरोग्यविषयक सल्ले सामान्य मार्गदर्शनासाठी आहेत. नवशक्ति' यातून कोणताही दावा करत नाही.)
