Diabetes Symptoms : सतत थकवा, जास्त तहान अन् वारंवार लघवी; मधुमेहाची 'ही' लक्षणे दुर्लक्षित करू नका, वाचा तज्ज्ञांचा इशारा

'टाइप २' मधुमेह हळूहळू विकसित होत असल्यामुळे त्याची सुरुवातीची लक्षणे सौम्य स्वरूपाची असतात. त्यामुळे...
Diabetes Symptoms : सतत थकवा, जास्त तहान अन् वारंवार लघवी; मधुमेहाची 'ही' लक्षणे दुर्लक्षित करू नका, वाचा तज्ज्ञांचा इशारा
Diabetes Symptoms : सतत थकवा, जास्त तहान अन् वारंवार लघवी; मधुमेहाची 'ही' लक्षणे दुर्लक्षित करू नका, वाचा तज्ज्ञांचा इशारा'एआय'ने बनविलेली प्रातिनिधिक प्रतिमा
Published on: 

मधुमेह हा सध्या अनेकांना भेडसावणारा आरोग्यविषयक प्रश्न बनला आहे. टाइप २ मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे अनेकदा स्पष्टपणे जाणवत नाहीत. त्यामुळे अनेकांना आपल्याला मधुमेह झाला आहे, याची कल्पनाही नसते. सतत थकवा जाणवणे, वारंवार तहान लागणे, लघवीला जास्त वेळा जावे लागणे किंवा अचानक वजन कमी होणे यांसारख्या लक्षणांकडे अनेकजण दुर्लक्ष करतात. मात्र, ही लक्षणे रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्याचे संकेत असू शकतात. त्यामुळे शरीरात होणारे बदल वेळीच ओळखणे आणि आवश्यक तपासण्या करणे महत्त्वाचे आहे. याबाबत BDR Pharmaceuticals International Pvt. Ltd. चे टेक्निकल डायरेक्टर डॉ. अरविंद बडिगर यांनी मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे आणि वेळीच निदानाचे महत्त्व समजून घेणे आवश्यक असल्याचे सांगितले आहे.

Diabetes Symptoms : सतत थकवा, जास्त तहान अन् वारंवार लघवी; मधुमेहाची 'ही' लक्षणे दुर्लक्षित करू नका, वाचा तज्ज्ञांचा इशारा
हाता-पायांमध्ये वारंवार अशक्तपणा जाणवतोय? दुर्लक्ष करू नका; तज्ज्ञ सांगतात...

मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे कोणती?

१. वारंवार लघवीला जाणे : मधुमेहामध्ये रक्तातील ग्लुकोजची पातळी वाढल्यास मूत्रपिंडे अतिरिक्त ग्लुकोज लघवीतून बाहेर टाकण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे लघवीचे प्रमाण वाढते आणि वारंवार लघवीला जावे लागते. हे मधुमेहाचे एक सामान्य लक्षण आहे.

२. सतत तहान लागणे : वारंवार लघवीला जावे लागल्यामुळे शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होऊ शकते. परिणामी, कितीही पाणी प्यायले तरी पुन्हा तहान लागते. या स्थितीला वैद्यकीय भाषेत 'पॉलिडिप्सिया' (Polydipsia) असे म्हणतात.

३. सतत थकवा जाणवणे : पुरेशी झोप घेऊनही दिवसभर थकवा जाणवत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. इन्सुलिनच्या प्रतिकारामुळे किंवा शरीरात पुरेसे इन्सुलिन तयार न झाल्यामुळे ग्लुकोजचा ऊर्जेसाठी योग्य वापर होत नाही. त्यामुळे अशक्तपणा आणि थकवा जाणवू शकतो.

४. दृष्टी धूसर होणे : रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्यामुळे डोळ्यांतील लेन्सवर परिणाम होऊन त्याच्या आकारात तात्पुरते बदल होऊ शकतात. यामुळे वस्तू स्पष्ट दिसत नाहीत किंवा दृष्टी धूसर होऊ शकते. दृष्टीमध्ये वारंवार बदल जाणवत असल्यास नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

Diabetes Symptoms : सतत थकवा, जास्त तहान अन् वारंवार लघवी; मधुमेहाची 'ही' लक्षणे दुर्लक्षित करू नका, वाचा तज्ज्ञांचा इशारा
Health Tips : रोज वर्कआउट करूनही सतत थकवा जाणवतोय? 'या' गोष्टींकडे दुर्लक्ष करू नका, वाचा तज्ज्ञांचा सल्ला

५. अचानक वजन कमी होणे : कोणताही विशेष प्रयत्न न करता वजन कमी होत असेल, तर हेही मधुमेहाचे संभाव्य लक्षण असू शकते. शरीराला ग्लुकोजचा योग्य वापर करता न आल्याने ऊर्जा मिळवण्यासाठी शरीरातील चरबी आणि स्नायूंचा वापर होऊ शकतो.

६. वारंवार भूक लागणे : जेवण केल्यानंतरही सतत भूक लागत असेल, तर त्यामागे रक्तातील साखरेच्या पातळीतील बदल कारणीभूत असू शकतात. शरीरातील पेशींना ग्लुकोजचा पुरेसा वापर करता न आल्याने भूक वाढू शकते.

७. जखमा लवकर न भरणे : शरीरावर झालेली जखम भरून येण्यास नेहमीपेक्षा जास्त वेळ लागत असेल, तसेच वारंवार संसर्ग होत असेल, तर रक्तातील साखरेची तपासणी करणे आवश्यक आहे.

Diabetes Symptoms : सतत थकवा, जास्त तहान अन् वारंवार लघवी; मधुमेहाची 'ही' लक्षणे दुर्लक्षित करू नका, वाचा तज्ज्ञांचा इशारा
वजन नियंत्रणात ठेवण्यापासून शुगर मॅनेज करण्यापर्यंत; ७ धान्यांची भाकरी ठरेल फायदेशीर

८. हात-पायांना मुंग्या येणे : हात-पायांमध्ये मुंग्या येणे, बधिरपणा जाणवणे किंवा जळजळ होणे हीदेखील मधुमेहाशी संबंधित संभाव्य लक्षणे आहेत. रक्तातील साखर दीर्घकाळ वाढलेली राहिल्यास मज्जासंस्थेवर परिणाम होऊ शकतो.

मधुमेहाची लक्षणे अनेकदा लक्षात का येत नाहीत?

टाइप २ मधुमेह हळूहळू विकसित होत असल्यामुळे त्याची सुरुवातीची लक्षणे सौम्य स्वरूपाची असतात. त्यामुळे दैनंदिन जीवनातील सामान्य समस्या समजून अनेकजण त्याकडे दुर्लक्ष करतात. उदाहरणार्थ, उन्हाळ्यामुळे जास्त तहान लागत आहे, कामाच्या ताणामुळे थकवा जाणवत आहे किंवा डोळ्यांवरील ताणामुळे धूसर दिसत आहे, असे अनेकांना वाटते.

Diabetes Symptoms : सतत थकवा, जास्त तहान अन् वारंवार लघवी; मधुमेहाची 'ही' लक्षणे दुर्लक्षित करू नका, वाचा तज्ज्ञांचा इशारा
वजन कमी म्हणजे मधुमेहाचा धोका नाही असं समजू नका; सडपातळ व्यक्तींनाही होऊ शकतो डायबिटीज, तज्ज्ञांचा इशारा

काही व्यक्तींमध्ये तर मधुमेहाची कोणतीही ठळक लक्षणे दिसून येत नाहीत. त्यामुळे केवळ शारीरिक त्रास जाणवण्याची वाट न पाहता नियमित आरोग्य तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः कुटुंबात मधुमेहाचा इतिहास असलेल्या व्यक्ती, जास्त वजन असलेल्या व्यक्ती, शारीरिक हालचाली कमी असणाऱ्या व्यक्ती आणि गर्भावस्थेत मधुमेह झालेल्या महिलांनी याकडे विशेष लक्ष द्यावे.

मधुमेहाचे वेळीच निदान कसे करावे?

मधुमेहाची लक्षणे दिसत असली तरी केवळ त्यावरून आजाराचे निदान करता येत नाही. त्यासाठी रक्ताच्या काही महत्त्वाच्या तपासण्या केल्या जातात.

  • HbA1c चाचणी : या तपासणीद्वारे मागील साधारण तीन महिन्यांतील रक्तातील साखरेची सरासरी पातळी समजते.

  • फास्टिंग प्लाझ्मा ग्लुकोज : किमान आठ तास उपाशी राहिल्यानंतर रक्तातील साखरेची पातळी तपासली जाते.

मधुमेहाचे वेळीच निदान झाल्यास योग्य उपचार, संतुलित आहार आणि नियमित व्यायामाच्या मदतीने रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रणात ठेवता येते. यामुळे हृदय, मूत्रपिंडे, डोळे आणि मज्जासंस्थेशी संबंधित दीर्घकालीन गुंतागुंतींचा धोका कमी करण्यास मदत होते.

त्यामुळे सतत जाणवणारा थकवा, जास्त तहान लागणे किंवा वारंवार लघवीला जाणे यांसारख्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका. शरीरातील बदल वेळीच ओळखा, आवश्यक रक्ततपासण्या करा आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने पुढील उपचार घ्या.

(संबधित इंग्रजी बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा.)