हिंदू धर्मात कोजागिरी पौर्णिमेला विशेष महत्त्व आहे. अश्विन महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या पौर्णिमेला हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. आज, रविवारी (दि. २५) कोजागिरी पौर्णिमा साजरी केली जाणार आहे. मात्र, यंदा पौर्णिमा तिथी २५ आणि २६ ऑक्टोबर अशा दोन दिवसांत विभागली गेल्याने नेमकी कोजागिरी कधी साजरी करायची, असा संभ्रम अनेकांच्या मनात आहे. या दिवशी माता लक्ष्मीची पूजा, चंद्रदर्शन आणि चांदण्यात आटीव दूध ठेवण्याची परंपरा आहे. त्यामुळे कोजागिरी पौर्णिमेची अचूक तारीख, चंद्रोदयाची वेळ, लक्ष्मीपूजनाचा शुभ मुहूर्त आणि या सणाचे धार्मिक महत्त्व जाणून घेऊया.
कोजागिरी पौर्णिमा नेमकी कधी?
यंदा कोजागिरी पौर्णिमा रविवार, २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी साजरी केली जाणार आहे. पंचांगानुसार, पौर्णिमा तिथी २५ ऑक्टोबरला सकाळी ११ वाजून ५६ मिनिटांनी सुरू होईल. तर २६ ऑक्टोबरला सकाळी ९ वाजून ४१ मिनिटांनी समाप्त होईल.
कोजागिरीचा उत्सव प्रामुख्याने रात्री साजरा केला जातो. त्यामुळे २५ ऑक्टोबरच्या रात्री चंद्रपूजा, लक्ष्मीपूजन आणि आटीव दुधाचा नैवेद्य दाखवण्याची परंपरा पाळली जाईल.
लक्ष्मीपूजनाचा शुभ मुहूर्त कोणता?
कोजागिरी पौर्णिमेला माता लक्ष्मीच्या पूजेला विशेष महत्त्व आहे. उपलब्ध मुहूर्ताच्या माहितीनुसार, यंदा लक्ष्मीपूजनासाठी निशीथ काळातील शुभ वेळ रात्री ११ वाजून ४० मिनिटांपासून मध्यरात्री १२ वाजून ३१ मिनिटांपर्यंत आहे. पूजेसाठी एकूण ५१ मिनिटांचा कालावधी मिळणार आहे. मात्र, शहरानुसार आणि स्थानिक पंचांगानुसार मुहूर्तात बदल होऊ शकतो.
कोजागिरीच्या रात्री जागरण का करतात?
'कोजागिरी' या शब्दाचा संबंध संस्कृतमधील 'को जागर्ति?' या प्रश्नाशी जोडला जातो. याचा अर्थ 'कोण जागे आहे?' असा होतो. धार्मिक मान्यतेनुसार, कोजागिरीच्या रात्री माता लक्ष्मी पृथ्वीवर भ्रमण करते. या वेळी जागरण करून तिची पूजा करणाऱ्या भक्तांवर देवीची कृपा होते, अशी श्रद्धा आहे.
त्यामुळे अनेक घरांमध्ये लक्ष्मीपूजन, भजन, नामस्मरण आणि चंद्रदर्शन केले जाते. घरात सुख-समृद्धी नांदावी, या भावनेतून मुख्य दरवाजाजवळ दिवाही लावला जातो.
कोजागिरीला आटीव दूध चांदण्यात का ठेवतात?
कोजागिरी पौर्णिमेच्या रात्री चंद्र आपल्या सोळा कलांनी परिपूर्ण असतो, अशी धार्मिक मान्यता आहे. या रात्री चंद्राच्या किरणांमधून अमृतवर्षाव होतो, अशीही श्रद्धा आहे. त्यामुळे अनेक घरांमध्ये केशर, बदाम आणि सुकामेवा घातलेले आटीव दूध किंवा खीर तयार केली जाते.
हे दूध काही वेळ चंद्रप्रकाशात ठेवून नंतर प्रसाद म्हणून घेतले जाते. मात्र, दूध किंवा खीर उघड्यावर ठेवताना धूळ आणि कीटकांपासून संरक्षण करणे आवश्यक आहे. तसेच दूध खराब होणार नाही, याची काळजी घ्यावी.
कोजागिरी पौर्णिमेचे महत्त्व
कोजागिरी पौर्णिमेला 'रास पौर्णिमा' असेही म्हटले जाते. धार्मिक कथांनुसार, या रात्री भगवान श्रीकृष्णाने गोपिकांसोबत महारास रचला होता. त्यामुळे या दिवसाला श्रीकृष्णाच्या भक्तीतही विशेष स्थान आहे.
कोजागिरी हा कुटुंबासोबत चंद्रप्रकाशाचा आनंद घेण्याचा आणि श्रद्धेने पूजा करण्याचा सण आहे. आटीव दूध, चंद्रदर्शन आणि जागरणाच्या परंपरेमुळे या पौर्णिमेला महाराष्ट्रात विशेष महत्त्व आहे.
