आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत कामाचे जास्त तास, सतत स्क्रीनसमोर बसणे, डेडलाईन्स आणि कायम सतर्क राहण्याचा दबाव यामुळे थकवा ही अनेकांसाठी सामान्य बाब झाली आहे. तणावानंतर डोकेदुखी होणे, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येणे किंवा अधूनमधून विस्मरण होणे ही लक्षणे अनेकदा कामाच्या ताणाशी जोडली जातात. मात्र, काही दुर्मिळ प्रकरणांमध्ये हीच लक्षणे मेंदूतील ट्यूमरसारख्या गंभीर न्यूरोलॉजिकल आजाराचे संकेत असू शकतात. रुबी हॉल क्लिनिकचे सल्लागार न्यूरोसर्जन आणि ब्रेन अँड स्पाइन सर्जन डॉ. राहुल शर्मा यांनी याबाबत माहिती दिली आहे.
सुरुवातीची लक्षणे अनेकदा दुर्लक्षित
मेंदूतील ट्यूमरचे निदान उशिरा होण्यामागचे एक मोठे कारण म्हणजे त्याची सुरुवातीची लक्षणे अतिशय सौम्य असतात. सतत जाणवणारा थकवा, एकाग्रतेचा अभाव किंवा मानसिक गोंधळ (ब्रेन फॉग) याकडे अनेक जण कामाच्या ताणामुळे होणारी समस्या म्हणून पाहतात. त्यामुळे वेळेत वैद्यकीय सल्ला घेतला जात नाही.
कोणती लक्षणे गंभीर ठरू शकतात?
मेंदूतील ट्यूमरचा परिणाम तो मेंदूच्या कोणत्या भागात आहे आणि त्याचा आकार किती आहे यावर अवलंबून असतो. तरुण व्यावसायिकांमध्ये अनेकदा दुर्लक्षित होणाऱ्या लक्षणांमध्ये सततची डोकेदुखी, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण, स्मरणशक्ती कमी होणे, अनाकलनीय थकवा तसेच स्वभावातील बदल यांचा समावेश होतो.
काही जणांना नेहमीची कामे पूर्ण करण्यात अडचणी येऊ लागतात, महत्त्वाच्या गोष्टी विसरल्या जातात किंवा पुरेशी विश्रांती घेतल्यानंतरही मानसिक थकवा कायम राहतो.
डोकेदुखीकडे दुर्लक्ष करू नका
डॉ. राहुल शर्मा यांच्या मते, बहुतांश वेळा डोकेदुखीचे कारण मेंदूतील ट्यूमर नसते. मात्र, डोकेदुखी नव्याने सुरू झाली असेल, कालांतराने वाढत असेल किंवा तिच्यासोबत मळमळ, उलट्या, दृष्टीदोष किंवा इतर न्यूरोलॉजिकल लक्षणे दिसत असतील, तर ती गंभीर बाब ठरू शकते.
त्याचप्रमाणे 'ब्रेन फॉग' किंवा लक्ष केंद्रित करण्यात होणारी अडचण ही अनेकदा ताणतणावाशी संबंधित असते. पण ही समस्या सतत जाणवत असेल आणि दैनंदिन जीवनावर परिणाम करत असेल, तर वैद्यकीय तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.
स्वभावातील बदलही असू शकतात संकेत
व्यक्तिमत्त्व किंवा वर्तनातील बदल हे देखील महत्त्वाचे चेतावणी संकेत असू शकतात. चिडचिड वाढणे, भावनिक प्रतिक्रिया असामान्य होणे, प्रेरणेचा अभाव, निर्णयक्षमतेत घट किंवा सामाजिकदृष्ट्या अलिप्त राहण्याची प्रवृत्ती दिसू शकते.
कुटुंबीय, मित्र किंवा सहकारी अनेकदा संबंधित व्यक्तीच्या आधी हे बदल ओळखतात. मेंदूच्या भावनांचे आणि वर्तनाचे नियमन करणाऱ्या भागांवर ट्यूमरचा परिणाम झाल्यास अशी लक्षणे दिसू शकतात.
सामान्य थकवा आणि गंभीर आजारात फरक काय?
कामाच्या ताणामुळे होणारा थकवा साधारणतः विश्रांती, चांगली झोप आणि जीवनशैलीतील बदलांमुळे कमी होतो. मात्र, मेंदूतील ट्यूमरशी संबंधित लक्षणे कालांतराने अधिक तीव्र होऊ शकतात.
यासोबत शरीरातील अशक्तपणा, संतुलन बिघडणे, बोलण्यात अडचण, झटके येणे किंवा दृष्टीत बदल यांसारखी इतर न्यूरोलॉजिकल लक्षणेही दिसू शकतात.
वेळेत तपासणी महत्त्वाची
तज्ज्ञांच्या मते, तरुणांमध्ये आढळणारी बहुतांश डोकेदुखी, विस्मरण किंवा थकव्याची प्रकरणे मेंदूतील ट्यूमरमुळे होत नाहीत. मात्र, लक्षणे अनेक आठवडे कायम राहात असतील, ती वाढत असतील किंवा दैनंदिन कामकाजावर परिणाम करत असतील, तर त्वरित वैद्यकीय सल्ला घेणे गरजेचे आहे.
गरज भासल्यास न्यूरोलॉजिस्टचा सल्ला आणि योग्य इमेजिंग चाचण्यांद्वारे कारण शोधून वेळेवर उपचार सुरू करता येतात.
शरीराच्या संकेतांकडे दुर्लक्ष करू नका
आजच्या काळात 'बर्नआउट' किंवा कामामुळे होणारा मानसिक थकवा सामान्य झाला असला, तरी शरीराकडून मिळणाऱ्या चेतावणी संकेतांकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते. काहीतरी वेगळे किंवा असामान्य जाणवत असल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घेणे हे लवकर निदान आणि योग्य उपचारांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
