आजकाल केक, मिठाई, आइस्क्रीम किंवा विविध स्नॅक्स अधिक आकर्षक दिसावेत म्हणून खाण्याचे रंग मोठ्या प्रमाणात वापरले जातात. चमकदार आणि रंगीत पदार्थ पाहिले की ते खाण्याचा मोह अनेकांना आवरत नाही. विशेषतः लहान मुलं अशा पदार्थांकडे पटकन आकर्षित होतात. मात्र हे रंग आरोग्यासाठी कितपत सुरक्षित आहेत, हा प्रश्न अनेकांच्या मनात निर्माण होतो.
तज्ज्ञांच्या मते, खाण्यासाठी तयार केलेले 'फूड-ग्रेड' रंग योग्य प्रमाणात वापरले, तर ते सामान्यतः सुरक्षित मानले जातात. पण त्याचा अतिरेक किंवा चुकीचा वापर आरोग्यासाठी त्रासदायक ठरू शकतो.
बाजारात उपलब्ध असलेले सर्व रंग खाण्यासाठी सुरक्षित असतीलच असं नाही. त्यामुळे नेहमी पॅकेटवर 'Food Grade' असा उल्लेख असलेलेच रंग वापरणं आवश्यक आहे.
औद्योगिक किंवा कपड्यांमध्ये वापरले जाणारे रंग चुकूनही खाद्यपदार्थांमध्ये वापरू नयेत. त्यातील रसायनं शरीरासाठी घातक ठरू शकतात.
अनेकदा पदार्थ अधिक उठावदार दिसावा म्हणून रंगाचं प्रमाण वाढवलं जातं. मात्र जास्त रंग वापरल्यास:
अॅलर्जी होऊ शकते
पोटदुखी किंवा मळमळ जाणवू शकते
मुलांमध्ये त्वचेचे किंवा पचनाचे त्रास होऊ शकतात
फक्त हलका रंग देण्यासाठी अगदी कमी प्रमाण पुरेसं असतं.
शक्य असेल तिथे नैसर्गिक रंग वापरणं अधिक चांगलं मानलं जातं.
उदा.:
बीट → लाल रंग
हळद → पिवळा रंग
पालक → हिरवा रंग
हे रंग केवळ सुरक्षित नसून शरीराला काही प्रमाणात पोषणही देतात.
रंग थेट पदार्थात टाकण्याऐवजी आधी पाण्यात मिसळा
एक्सपायरी डेट तपासा
ओलसर किंवा खराब झालेले रंग वापरू नका
मुलांच्या पदार्थांमध्ये कृत्रिम रंगांचा वापर मर्यादित ठेवा
फूड कलरचा उद्देश मुख्यतः पदार्थ आकर्षक दिसावा हा असतो. रंगामुळे पदार्थाची मूळ चव बदलत नाही. त्यामुळे फक्त दिसण्यासाठी रंगाचा अति वापर करणं टाळणंच योग्य ठरतं.
खाण्याचे रंग पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही, पण त्यांचा वापर योग्य प्रमाणात आणि योग्य प्रकारे करणं अत्यंत महत्त्वाचं आहे. विशेषतः मुलांच्या आरोग्याचा विचार करून नैसर्गिक पर्यायांना प्राधान्य देणं अधिक सुरक्षित ठरू शकतं.
(Disclaimer : या लेखातील माहिती ही सर्वसाधारण आरोग्य व आहारविषयक माहितीनुसार देण्यात आली आहे.‘नवशक्ति’ या माहितीच्या अचूकता किंवा परिणामकारकतेची हमी देत नाही.)