हिंदू परंपरेतील सर्वात महत्त्वाचा आनंददायी उत्सव म्हणजे होळी. हा सण हिंदू चांद्रवर्ष कालगणने प्रमाणे हा वर्षातील शेवटचा सण जो फाल्गून पौर्णिमेला येतो. होळी हा दोन दिवसाचा सण असला तरी वेगवेगळ्या प्रदेशात परंपरेनुसार रंगोत्सव किमान १५ दिवस चालतो. या सणाचा आजचा (दि.१३) पहिला दिवस आहे. ज्याला छोटी होळी म्हणतात, या दिवशी होलिका दहन करण्याची परंपरा आहे. होलिका दहन करताना यासंबंधी अनुष्ठान कसे करावे? पूजा विधीची योग्य पद्धत काय हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. जेणेकरून होलिका दहनात सर्व वाईट नकारात्मक शक्ती जळून नष्ट होतील.

होलिका दहन का करतात? काय आहे यामागील आख्यायिका

होळीत होलिका दहन करतात यामागे काही अध्यात्मिक आणि धार्मिक गोष्टी आहेत. नकरात्मक शक्तींवर सकारात्मक शक्तींच्या विजयाचे स्मरण करण्यासाठी होलिका दहन केले जाते. पौराणिक आख्यायिकांनुसार भगवान विष्णूंचा भक्त आणि हिरण्यकशिपूचा मुलगा प्रल्हाद याला मारण्यासाठी त्याची आत्या होलिका हीने तिला मिळालेल्या वरदानाचा चुकीचा उपयोग केला. तिला ब्रह्मदेवाने अग्निपासून संरक्षणाचा वर दिला होता. त्यामुळे अग्निमध्ये प्रवेश केला तरी तिला अग्नी जाळू शकत नव्हती. त्यामुळे तिने प्रल्हादाला घेऊन जळत्या अग्नित प्रवेश केला. मात्र, भगवान विष्णूंनी भक्त प्रल्हादाचे संरक्षण केले आणि त्याच अग्नित होलिका भस्मसात झाली. या आख्यायिकांवरून हे दर्शवण्यात येते की आपल्याला मिळालेल्या शक्तींचा दुरुपयोग करू नये, अन्यथा त्या नष्ट होतात.

होलिका दहनाचा विधी करण्यासाठी, खालील वस्तू आवश्यक आहेत:

गंगाजल (पवित्र पाणी)

गाईच्या शेणाची माळ

अक्षत (अखंड तांदूळ)

फुले

रोली आणि मोळी (पवित्र धागा)

गूळ

हळद

मूग डाळ

बताशे (साखरेच्या डिस्क)

गुलाल (रंगीत पावडर)

नारळ

गव्हाचे बलियान (गव्हाचे कणसे)

होलिका दहन पूजा करण्यासाठी विधी पायऱ्या

अग्नीची तयारी : लाकूड, वाळलेली पाने आणि शेणाच्या गोळ्यांचा ढीग मोकळ्या जागेत ठेवला जातो, जो होलिकाचे प्रतीक आहे.

पवित्र धागा बांधणे : अग्नी पेटवण्यापूर्वी, भक्त तीन किंवा सात वेळा लाकडाच्या ढिगाऱ्याला पांढऱ्या पवित्र धाग्याने गुंडाळतात, जे संरक्षण आणि पावित्र्य दर्शवते.

पूजा साहित्य अर्पण करणे : पवित्र पाणी (गंगाजल), कुंकू, फुले आणि हळदीने अग्नीची पूजा केली जाते, ज्यामुळे दैवी आशीर्वाद मिळतो.

अग्नी प्रज्वलित करणे : वाईटावर चांगल्याचा विजय दर्शविणारे पवित्र स्तोत्रे आणि मंत्र जपताना अग्नी प्रज्वलित केला जातो.

धान्य भाजणे : हिरवे धान्य, गव्हाचे बलियान (गव्हाचे कणसे) आणि नारळ अग्नीत भाजले जातात, जे नंतर कुटुंब आणि मित्रांमध्ये प्रसाद म्हणून वाटले जातात.

परिक्रमा (प्रदक्षिणा): भाविक आनंद, समृद्धी आणि नकारात्मक उर्जेपासून संरक्षणासाठी प्रार्थना करताना अग्नीभोवती फिरतात.

होलिका दहन करताना पुढील गोष्टी कटाक्षाने टाळाव्या

अग्नीत प्लास्टिक किंवा हानिकारक पदार्थांचा वापर टाळा, कारण ते अनादरकारक आणि पर्यावरणाला धोकादायक आहे.

विधी दरम्यान भांडण करू नका किंवा नकारात्मक वर्तन करू नका, कारण हा एकता आणि सकारात्मकतेचा काळ आहे.

पूजेदरम्यान काळा किंवा अशुभ रंग घालणे टाळा.

पवित्र भेटवस्तूंचा अनादर करू नका आणि पूजा शुद्धता आणि भक्तीने केली जाईल याची खात्री करा.

(Disclaimer: या लेखातील मुद्दे आम्ही केवळ माहिती म्हणून वाचकांपर्यंत पोहोचवत आहोत. याद्वारे आम्ही कोणत्याही प्रकारचा दावा करत नाही. त्यामुळे तज्ज्ञांचा सल्ला घेणं आवश्यक आहे.)