आजच्या वेगवान युगात लठ्ठपणा हा केवळ प्रौढांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर तो लहान मुलांनाही मोठ्या प्रमाणावर ग्रासू लागला आहे. अस्वस्थ जीवनशैली, जंक फूडचे वाढते आकर्षण, स्क्रीन टाइमचा अतिवापर आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव हे सर्व मिळून मुलांमधील लठ्ठपणाचे प्रमुख कारण बनत आहेत.
बंगळुरू येथील एस्टर सीएमआय हॉस्पिटलच्या बाल मानसशास्त्रज्ञ आणि जीवनतज्ज्ञ डॉ. सुषमा गोपालन यांचे म्हणणे आहे की, “लठ्ठपणा हा कोणताही अचानक होणारा आजार नाही; तो जीवनशैलीशी थेट जोडलेला विकार आहे. जर मुलांची जीवनशैली निरोगी आणि सक्रिय असेल, तर वजन नियंत्रणात राहते. पण जर ती बैठी, अस्वस्थ आणि जंक फूडवर आधारित असेल, तर लठ्ठपणा टाळणे कठीण होते.”
डॉ. सुषमा यांनी पालकांना काही महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत, ज्या मुलांचे वजन संतुलित ठेवण्यासाठी आणि त्यांचे आरोग्य सुधारण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात.
१. निरोगी आणि संतुलित आहार द्या
मुलांना ताज्या भाज्या, फळे, संपूर्ण धान्य आणि भरपूर पाणी देणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर कुटुंबासोबत बसून जेवण करण्याची सवय लावणे महत्त्वाचे आहे. जेवताना मोबाईल, टीव्ही किंवा टॅबलेट बंद ठेवावेत, कारण स्क्रीनमुळे मुलांचे लक्ष खाण्यावरून हटते आणि ते जास्त किंवा कमी खातात.
मुलांना त्यांच्या अन्नाचा आकार, चव, पोत आणि पोट भरल्याचे शरीराचे संकेत ओळखायला शिकवणे ही आरोग्यदायी सवय ठरते.
आजकाल अनेक पालक मुलांना पॅकेज्ड फूड देतात, ज्यात जास्त प्रमाणात प्रिझर्व्हेटिव्ह आणि कृत्रिम घटक असतात. हे घटक लहान वयातच पचनाच्या आणि हार्मोनल समस्यांच्या रूपात आरोग्यावर परिणाम करतात.
डॉ. सुषमा सांगतात, “पालकांनी मुलांना जंक फूडसाठी ‘नाही’ म्हणायला शिकले पाहिजे. जाहिरातींमध्ये दाखवलेले पदार्थ आकर्षक वाटतात, पण ते शरीरासाठी घातक असतात.”
२. शारीरिक हालचालींना प्रोत्साहन द्या
अनेक पालक मुलांना शांत ठेवण्यासाठी मोबाईल किंवा टीव्ही देतात, परंतु हे वर्तन मुलांच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यास हानीकारक ठरते.
त्याऐवजी मुलांना धावणे, सायकल चालवणे, उड्या मारणे, पोहणे, नाचणे यासारख्या खेळांमध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करा.
शारीरिक हालचालींमुळे मुलांची उर्जा खर्च होते, पचन सुधारते आणि झोपेची गुणवत्ता वाढते. त्याचबरोबर हे खेळ मुलांच्या मेंदूच्या विकासासाठीही फायदेशीर ठरतात.
३. चांगल्या सवयी लावा
लहानपणापासूनच मुलांमध्ये काही सवयी लावल्या तर त्या आयुष्यभर टिकतात -
ठराविक वेळी झोपणे व उठणे
वेळेवर आणि शांतपणे जेवण करणे
स्क्रीन टाइमवर मर्यादा ठेवणे
रोज थोडा वेळ खेळण्यासाठी राखून ठेवणे
या सवयींमुळे मुलांचे शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक आरोग्य मजबूत राहते.
जर मुलांना या बदलांना स्वीकारण्यात अडचण येत असेल, तर पालकांनी बाल मानसशास्त्रज्ञ किंवा पोषणतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
डॉ. सुषमा गोपालन म्हणतात, “पालक हे मुलांचे पहिले शिक्षक असतात. त्यांची जीवनशैलीच मुलांसाठी आदर्श ठरते. जर पालक स्वतः निरोगी जीवनशैली अवलंबतात, तर मुलेही तेच अनुकरण करतात.”
एकंदरीत, मुलांमधील वाढता लठ्ठपणा थांबवण्यासाठी संतुलित आहार, सक्रिय जीवनशैली आणि पालकांचा सजग सहभाग हीच मुख्य किल्ली आहे.