सततची मानदुखी, बराच वेळ बसल्यानंतर जाणवणारी कंबरदुखी किंवा जिने चढताना होणारी गुडघेदुखी आपण अनेकदा 'सामान्य' समजून दुर्लक्षित करतो. मात्र, शरीर वारंवार देत असलेले हे संकेत एखाद्या शारीरिक समस्येची सुरुवातीची लक्षणे असू शकतात. वेदना, शरीरातील कडकपणा, स्नायूंची कमजोरी, हालचालींची क्षमता कमी होणे किंवा समतोल बिघडणे यांसारखी लक्षणे सातत्याने जाणवत असतील, तर तज्ज्ञांकडून तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे, असे पुण्यातील रुबी हॉल क्लिनिकच्या डायरेक्टर PT/OT रिहॅबिलिटेशन डॉ. स्मिता इंगळे यांनी सांगितले.
सततची वेदना दुर्लक्षित करू नका
संगणकावर दीर्घकाळ काम केल्यानंतर मान आणि खांद्यात दुखणे, बराच वेळ बसल्यानंतर कंबरेत अस्वस्थता जाणवणे, जिने चढताना गुडघेदुखी किंवा सतत एकसारखी हालचाल केल्याने मनगट दुखणे, याकडे नेहमीच दुर्लक्ष करणे योग्य नाही. वेदना अनेक दिवस कायम राहिल्या, वारंवार होत राहिल्या किंवा त्याचा परिणाम दैनंदिन कामांवर होऊ लागला, तर तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. यामुळे वेदनेमागील मूळ कारण शोधण्यास मदत होऊ शकते.
शरीर आखडतेय? हालचालींवर परिणाम होतोय?
मान वळवताना त्रास होणे, खाली वाकणे, हात डोक्याच्या वर नेणे किंवा खुर्चीतून सहज उठणे कठीण जाणे हीदेखील महत्त्वाची लक्षणे आहेत. सांध्यांची हालचाल कमी होणे, स्नायूंमध्ये ताण किंवा स्नायूंची कमजोरी यामागे असू शकते. अस्वस्थता टाळण्यासाठी आपण हालचालींची पद्धत बदलतो, मात्र त्यामुळे शरीराच्या इतर भागांवर अतिरिक्त ताण येण्याची शक्यता असते.
स्नायूंची ताकद कमी झाल्याची ही लक्षणे
जिने चढताना त्रास होणे, दैनंदिन वस्तू उचलताना अडचण येणे, खुर्चीतून उठताना त्रास होणे किंवा बराच वेळ आरामदायी स्थितीत बसता न येणे, ही स्नायूंची ताकद किंवा सहनशक्ती कमी झाल्याची चिन्हे असू शकतात. अशा वेळी फिजिओथेरपीच्या माध्यमातून स्नायूंची कार्यक्षमता आणि ताकद तपासून व्यक्तीच्या गरजेनुसार व्यायाम सुचवले जाऊ शकतात.
चालताना तोल जातोय?
विशेषतः ज्येष्ठ व्यक्तींमध्ये चालताना अस्थिर वाटणे, जिने चढताना किंवा उतरताना भीती वाटणे, वारंवार तोल जाणे किंवा चालण्याच्या पद्धतीत बदल होणे याकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे. अशा समस्यांमुळे पडण्याचा धोका वाढू शकतो. फिजिओथेरपीच्या तपासणीद्वारे चालण्याची पद्धत, शरीराचा समतोल, हालचालींमधील समन्वय आणि पायांच्या स्नायूंची ताकद तपासता येते.
पोश्चरमध्ये बदलही देतो संकेत
सतत वाकून बसणे, खांदे पुढे झुकणे, शरीराचा भार नेहमी एका बाजूला टाकणे किंवा अस्वस्थतेमुळे वारंवार बसण्याची अथवा उभे राहण्याची स्थिती बदलणे, याकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे. केवळ पोश्चर खराब आहे म्हणून प्रत्येक व्यक्तीला फिजिओथेरपीची गरज असतेच असे नाही. मात्र, पोश्चरशी संबंधित सततची अस्वस्थता किंवा वेदना असल्यास तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
दैनंदिन कामे कठीण वाटत असतील तर...
कामाच्या दिवसभर खुर्चीत बसणे, झोपणे, वाहन चालवणे, व्यायाम करणे, चालणे, मुलांसोबत खेळणे किंवा घरातील कामे करणे यापैकी कोणतीही गोष्ट हळूहळू त्रासदायक किंवा वेदनादायक होऊ लागली असेल, तर त्या त्रासाशी जुळवून घेण्याऐवजी तज्ज्ञांचा सल्ला घेण्याची वेळ आली आहे.
वेदना वाढेपर्यंत वाट पाहू नका
फिजिओथेरपीचा विचार केवळ वेदना तीव्र झाल्यानंतरच करणे आवश्यक नाही. वेळीच तपासणी केल्यास समस्या वाढण्यापूर्वी तिच्यामागील कारणे ओळखण्यास आणि भविष्यातील त्रास टाळण्यास मदत होऊ शकते. व्यक्तीच्या समस्या आणि गरजेनुसार थेरप्युटिक व्यायाम, हालचालींचे प्रशिक्षण, स्नायू मजबूत करण्याचे व्यायाम, पोश्चर आणि एर्गोनॉमिक्सविषयी मार्गदर्शन, समतोल सुधारण्याचे प्रशिक्षण किंवा मॅन्युअल थेरपी यांसारख्या उपायांचा वापर केला जाऊ शकतो.
डॉ. स्मिता इंगळे यांच्या मते, शरीराकडून मिळणारे संकेत समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. अधूनमधून होणारी किरकोळ अंगदुखी सामान्य असू शकते; मात्र सततची वेदना, वारंवार जाणवणारा कडकपणा, स्नायूंची कमजोरी, हालचालींची क्षमता कमी होणे किंवा शरीराचा समतोल बिघडणे यांसारखी लक्षणे नियमितपणे दुर्लक्षित करू नयेत.
फिजिओथेरपीचा उद्देश केवळ वेदना कमी करणे नसून व्यक्तीला अधिक चांगल्या प्रकारे हालचाल करता यावी, स्नायूंची ताकद टिकवता यावी, दैनंदिन कामे आत्मविश्वासाने करता यावीत आणि स्वावलंबन कायम राहावे, हा आहे.
(Disclaimer: यामध्ये दिलेले आरोग्यविषयक सल्ले सामान्य मार्गदर्शनासाठी आहेत. नवशक्ति' यातून कोणताही दावा करत नाही.)