मुंबई : इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (आयआयटी) बॉम्बेचा विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या आत्महत्येनंतर संस्थेने विद्यार्थी, प्राध्यापक व कर्मचाऱ्यांना ‘भेदभावविरोधी मार्गदर्शक सूचना’ जारी केल्या आहेत.
विद्यार्थी, प्राध्यापक आणि कर्मचाऱ्यांनी विद्यार्थ्यांच्या जन्माची माहिती, प्रवेशाची श्रेणी किंवा प्रवेश परीक्षेतील रँक यांसारख्या गोष्टी विचारू नयेत, कारण यामुळे ‘जाणीवपूर्वक किंवा नकळतपणे पूर्वग्रह’ निर्माण होऊ शकतात.
संस्थेतील विद्यार्थी साहिल वाकोडे याने आत्महत्या केल्यानंतर सुमारे एका महिन्याने हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. साहिलच्या पालकांनी एका प्राध्यापकावर जातीआधारित भेदभाव केल्याचा आरोप केला होता.
या मार्गदर्शक सूचनांचा उद्देश ‘कॅम्पसमध्ये सर्वसमावेशकता वाढवणे आणि विद्यार्थ्यांना जात, धर्म किंवा सामाजिक-आर्थिक पार्श्वभूमीचा विचार न करता एकमेकांशी मैत्रीपूर्ण संबंध प्रस्थापित करण्यास प्रोत्साहित करणे’ हा आहे.
सहकाऱ्याला त्यांच्या जन्माबद्दल किंवा प्रवेशाच्या श्रेणीबद्दल विचारणे अयोग्य आहे. यामुळे पूर्वग्रह निर्माण होऊ शकतात. तसेच, कोणत्याही व्यक्तीने इतर विद्यार्थ्यांच्या जेईई (ॲॅडव्हान्स्ड) रँक, गेट स्कोअर किंवा अशी कोणतीही माहिती विचारणे अयोग्य आहे, ज्यातून त्यांची जात किंवा तत्सम बाबी उघड होऊ शकतात.
‘डीन ऑफ स्टुडंट अफेअर्स’ कार्यालयाने पाठवलेल्या ईमेलमध्ये नमूद केले की, जरी अशा गोष्टी केवळ कुतूहलापोटी विचारल्या गेल्या असल्या, तरी त्यांचा नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो आणि त्या भेदभावात्मक मानल्या जाऊ शकतात. या मार्गदर्शक सूचनांनुसार, संस्थेने अशा कोणत्याही संदेशांची देवाणघेवाण किंवा फॉरवर्डिंग करण्यावर कडक बंदी घातली आहे. ज्यात अपमानास्पद, द्वेषपूर्ण, जातीवादी, लिंगभेदी किंवा धर्म किंवा लैंगिक अभिमुखतेवर आधारित पूर्वग्रह दर्शवणारे विनोद किंवा मजकूर असतील. अशा प्रकारच्या कृतींना छळ किंवा धमकावणे मानले जाऊ शकते.
ईमेलमध्ये पुढे म्हटले की, ‘यात व्हॉट्सॲप, फेसबुक, ईमेल किंवा प्रत्यक्ष संवादासह सर्व प्रकारच्या संवादांचा समावेश होतो. नियमांचे उल्लंघन केल्यास कठोर शिक्षा होऊ शकते.’
विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढण्यासाठी उपक्रम
संस्थेने विद्यार्थ्यांना विभाग, क्रीडा, संगीत, चित्रपट, मूळ गाव आणि छंद यांसारख्या समान आवडीनिवडींच्या आधारे एकमेकांशी मैत्रीपूर्ण संबंध जोडण्याचे आवाहन केले आहे. साहिल वाकोडे याच्या निधनानंतर झालेल्या निदर्शनांच्या पार्श्वभूमीवर, निर्णय प्रक्रियेत विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढवण्यासाठी आयआयटी बॉम्बेने हे पाऊल उचलले आहे.