नवी दिल्ली : भारताच्या १६ व्या जनगणनेला सुरुवात होत असून, केंद्र सरकारने ‘सेल्फ-एन्युमरेशन’ (स्व-नोंदणी) पोर्टलवर ३३ महत्त्वाचे प्रश्न प्रसिद्ध केले आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने असे स्पष्ट करण्यात आले आहे की, जर लिव्ह-इन रिलेशनशिपमध्ये राहणारे जोडपे त्यांचे नाते स्थिर मानत असतील, तर जनगणनेच्या उद्देशाने त्यांना ‘विवाहित जोडपे’ म्हणूनच गणले जाईल.

दोन टप्प्यांत प्रक्रिया

हे पोर्टल जनगणनेच्या दोन्ही टप्प्यांसाठी उपलब्ध असेल- पहिला टप्पा ‘घरयादी आणि गृहगणना’ आणि दुसरा टप्पा ‘लोकसंख्या गणना’. नागरिकांना प्रश्नांची उत्तरे देणे सोपे जावे, यासाठी पोर्टलवर वारंवार विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांची सूची देण्यात आली आहे.

घराची माहिती आणि मालकी हक्क

गणनेची सुरुवात इमारतीचा क्रमांक (महानगरपालिका किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थेचा क्रमांक), जनगणनेचा घर क्रमांक आणि घराच्या भिंती, छत व जमिनीसाठी वापरलेले साहित्य विचारून केली जाईल. यानंतर, घराचा वापर कशासाठी केला जातो, घराची सद्यस्थिती आणि घरात सामान्यतः राहणाऱ्या व्यक्तींची संख्या यांची माहिती घेतली जाईल. तसेच, कुटुंबप्रमुख अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती किंवा इतर समुदायातील आहे का, आणि घराचा मालकी हक्क कोणाकडे आहे, याचीही अधिकृत नोंद केली जाणार आहे.

लिव्ह-इनबाबत स्पष्टीकरण

पोर्टलवरील एका प्रश्नानुसार, लिव्ह-इन रिलेशनशिपमधील जोडप्याला विवाहित मानले जाईल का, याचे उत्तर देताना सरकारने म्हटले आहे की, जर संबंधित जोडपे त्यांचे नाते एक ‘स्थिर संघ’ मानत असेल, तर त्यांना विवाहित जोडपे म्हणून ग्राह्य धरले जावे.

पहिल्या टप्प्यातील महत्त्वाचे प्रश्न

१ एप्रिल २०२६ पासून सुरू होणाऱ्या पहिल्या टप्प्यात नागरिकांना एकूण ३३ प्रश्न विचारले जातील. यामध्ये प्रामुख्याने घराचे मजले आणि छतासाठी वापरलेले साहित्य, घरात राहणाऱ्या विवाहित जोडप्यांची संख्या, कुटुंब प्रमुखाचे लिंग आणि नाव, घरात वापरले जाणारे अन्नधान्य, मूलभूत आणि आधुनिक सोयीसुविधांची उपलब्धता, मालकीच्या वाहनांचे प्रकार या बाबींचा समावेश असेल.