घरगुती मुरांब्यांपासून ते ताज्या रसांपर्यंत आणि चटण्यांपर्यंत, आवळ्याने भारतीय स्वयंपाकघरात अनेक स्वरूपांत स्थान मिळवले आहे. सुपरफूड म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या छोट्या हिरव्या फळामध्ये एकूण आरोग्यासाठी उपयुक्त असे अनेक पोषक घटक आढळतात.
त्वचा निरोगी ठेवणे, केस मजबूत करणे, रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणे किंवा हार्मोन्सचे संतुलन राखणे यासाठी आवळ्याचा समावेश आहारात करण्याचा सल्ला अनेकदा दिला जातो. मात्र, आवळा खाण्याच्या अनेक पद्धती उपलब्ध असल्याने कोणती पद्धत सर्वाधिक फायदेशीर आहे, असा प्रश्न अनेकांना पडतो.
आहारतज्ज्ञ शालिनी सुधाकर यांच्या मते, आवळा कोणत्याही स्वरूपात फायदेशीर असला तरी काही पद्धती इतरांपेक्षा अधिक लाभदायक ठरू शकतात. चला जाणून घेऊया, आवळा खाण्याची सर्वोत्तम पद्धत कोणती आहे.
शालिनी सुधाकर यांच्या म्हणण्यानुसार, चमकदार त्वचा, निरोगी केस, मजबूत रोगप्रतिकारक शक्ती आणि हार्मोनल संतुलनासाठी आवळा आहारात समाविष्ट करणे अत्यंत उपयुक्त ठरू शकते. व्हिटॅमिन C, अँटिऑक्सिडंट्स आणि इतर अनेक लाभदायक घटकांनी समृद्ध असलेल्या आवळ्याला भारतात सहज उपलब्ध असलेल्या सर्वाधिक पोषक फळांपैकी एक मानले जाते.
आवळ्याचा रस :
आवळ्याचा रस हा आवळा सेवन करण्याचा सर्वात लोकप्रिय मार्ग आहे. शालिनी सुधाकर सांगतात की, ज्यांना आवळा थेट खायला आवडत नाही त्यांच्यासाठी हा एक सोयीस्कर पर्याय आहे. मात्र, आवळ्याचा रस तयार करताना त्यातील मोठ्या प्रमाणातील फायबर निघून जाते. त्यामुळे शरीराला अनेक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे मिळतात, परंतु पचनसंस्था आणि आतड्यांच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे असलेले फायबर मिळत नाही.
कच्चा आवळा खाल्ल्यास त्यातील फायबरसह संपूर्ण पोषणमूल्य मिळते. मात्र, त्याची तीव्र आंबट आणि तुरट चव सर्वांनाच आवडेल असे नाही. काही लोकांना, विशेषतः जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास, कच्चा आवळा पचवणे कठीण जाऊ शकते.
आंबवलेला आवळा : तज्ज्ञांची सर्वाधिक पसंती
शालिनी सुधाकर यांच्या मते, आवळा खाण्याची सर्वोत्तम पद्धत म्हणजे आंबवलेला आवळा. "आंबवलेल्या आवळ्यामध्ये संपूर्ण पोषणमूल्य आणि फायबर टिकून राहते. शिवाय तो एक उत्कृष्ट प्रोबायोटिक म्हणूनही कार्य करतो," असे त्या सांगतात.
आंबवण्याच्या प्रक्रियेमुळे उपयुक्त जिवाणूंची वाढ होते, जे आतड्यांच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरतात. याचबरोबर फळातील जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि फायबरदेखील टिकून राहतात. यामुळे उपलब्ध पर्यायांमध्ये आंबवलेला आवळा हा सर्वाधिक फायदेशीर प्रकार असल्याचे त्या मानतात.
घरी आंबवलेला आवळा कसा तयार कराल?
प्रत्येक आवळ्याला सुरीने किंवा काटे चमच्याने सर्व बाजूंनी टोचून घ्या.
आवळे पाण्यात टाका.
त्यामध्ये थोडे मीठ आणि साखर घाला.
हे मिश्रण तीन दिवस आंबण्यासाठी ठेवा.
तीन दिवसांनंतर आंबवलेले आवळे खाण्यासाठी तयार होतील.
आवळा खाण्याची सर्वोत्तम वेळ कोणती?
शालिनी सुधाकर यांच्या मते, आवळा खाण्यासाठी कोणतीही निश्चित वेळ नाही. दिवसातील कोणत्याही वेळी आवळ्याचे सेवन करता येते. त्यामुळे तो विविध जेवणांमध्ये किंवा मधल्या वेळच्या खाण्यामध्ये सहज समाविष्ट करता येतो.
दररोज किती आवळे खावेत?
शालिनी सुधाकर दररोज सुमारे ३ ते ५ आवळे खाण्याची शिफारस करतात. त्या आवळा नीट चावून खाण्याचाही सल्ला देतात. योग्य प्रकारे चावल्यास त्यातील फायबर आणि इतर पोषक घटकांचा जास्तीत जास्त लाभ मिळतो.
आवळा कोणत्याही स्वरूपात आरोग्यासाठी फायदेशीर असला तरी तो कशा प्रकारे खाल्ला जातो यावर त्याचे पोषणमूल्य आणि आरोग्यदायी फायदे अवलंबून असतात. त्यामुळे पुढच्या वेळी आवळा खाण्याचा विचार करत असाल, तर जास्तीत जास्त फायदे मिळवण्यासाठी आंबवलेल्या आवळ्याचा पर्याय निवडण्याचा सल्ला तज्ज्ञ देतात.
