गणेशोत्सव म्हटलं की घरात बाप्पाचं आगमन, पूजा, आरती आणि नैवेद्याची तयारी सुरू होते. मोदक, पुरणपोळी, वरण-भात, भाजी, आमटी अशा पदार्थांनी सजलेलं नैवेद्याचं ताट सणाची खासियत मानलं जातं. मात्र, नैवेद्याचं ताट वाढतानाही काही घरांमध्ये विशिष्ट पारंपरिक पद्धत पाळली जाते. पदार्थ कुठे ठेवायचा, ताटाची मांडणी कशी करायची आणि कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यायची, हे जाणून घेऊया.
बाप्पाच्या नैवेद्याचं ताट कसं वाढावं?
मध्यभागी भात
ताटाच्या मध्यभागी भात वाढावा. त्यावर थोडं तूप ठेवण्याचीही पारंपरिक पद्धत काही घरांमध्ये आहे.
उजव्या बाजूला गोड पदार्थ
ताटाच्या उजव्या बाजूला मोदक, खीर, लाडू, शिरा किंवा इतर गोड पदार्थ ठेवता येतात. गोड पदार्थांना नैवेद्यात विशेष महत्त्व दिलं जातं.
डाव्या बाजूला भाजी आणि आमटी
भाजी, आमटी किंवा उसळ वेगवेगळी आणि नीट दिसतील अशा पद्धतीने वाढावी. त्यामुळे ताटाची मांडणीही नीटनेटकी दिसते.
भातासमोर पोळी किंवा पुरी
भाताच्या समोर पोळी, पुरी किंवा घरच्या परंपरेनुसार भाकरी ठेवता येते. पोळी नीट घडी करून वाढल्यास ताट अधिक आकर्षक दिसतं.
मीठ वेगळं ठेवू नका
अनेक घरांमध्ये देवाच्या नैवेद्याच्या ताटात मीठ स्वतंत्रपणे वाढलं जात नाही. मात्र, याबाबतही कुटुंब आणि प्रादेशिक परंपरेनुसार फरक आढळतो.
कडेला चटणी, लोणचं किंवा इतर पदार्थ
चटणी, लोणचं, पापड किंवा कोशिंबीर यांसारखे पदार्थ ताटात उपलब्ध जागेनुसार कडेने व्यवस्थित वाढता येतात.
गणपतीच्या नैवेद्यात कोणते पदार्थ ठेवता येतात?
गणपतीच्या नैवेद्यात उकडीचे मोदक, पुरणपोळी, लाडू, खीर, श्रीखंड, वरण-भात, आमटी, विविध भाज्या, कोशिंबीर, चटणी आणि पापड यांसारख्या पदार्थांचा समावेश करता येतो. घरच्या परंपरेनुसार फळांचाही नैवेद्यात समावेश केला जातो.
मोदकाला गणपतीच्या नैवेद्यात विशेष महत्त्व दिलं जातं. उकडीचे किंवा तळलेले मोदक, तसेच घरच्या पद्धतीने तयार केलेले इतर गोड पदार्थ बाप्पाला अर्पण करता येतात.
नैवेद्य वाढताना स्वच्छतेची काळजी घ्या
नैवेद्य तयार करताना आणि वाढताना स्वच्छतेला महत्त्व द्यावं. पदार्थ ताजे आणि व्यवस्थित तयार केलेले असावेत. अनेक घरांमध्ये नैवेद्याचे पदार्थ उजव्या हाताने वाढण्याची परंपराही आहे. ताट नीटनेटके आणि आकर्षक दिसेल, याचीही काळजी घेतली जाते.
नैवेद्याच्या ताटात कोणता पदार्थ नेमका कुठे ठेवायचा, याची एकच पद्धत सर्व घरांमध्ये पाळली जाते असं नाही. महाराष्ट्रातील वेगवेगळ्या भागांमध्ये आणि कुटुंबांमध्ये मांडणी व पदार्थांमध्ये फरक दिसतो. त्यामुळे आपल्या घरची परंपरा जपत स्वच्छ आणि नीटनेटका नैवेद्य बाप्पाला प्रेमाने अर्पण करणं महत्त्वाचं आहे.
(टीप : नैवेद्याची मांडणी, पदार्थांची जागा आणि पूजेचे काही नियम यामध्ये कुटुंब, प्रदेश आणि परंपरेनुसार फरक असू शकतो. वरील माहिती ही सर्वसाधारण पारंपरिक पद्धतीवर आधारित आहे.)
