रक्तदान हे सर्वश्रेष्ठ दान मानले जाते. एका रक्तदात्यामुळे अनेकांचे प्राण वाचू शकतात. मात्र रक्तदान करताना काही नियमांचे पालन करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. चुकीच्या सवयींमुळे रक्तदात्यालाही त्रास होऊ शकतो आणि रक्ताच्या गुणवत्तेवरही परिणाम होऊ शकतो. १४ जून रोजी साजऱ्या होणाऱ्या जागतिक रक्तदाता दिनानिमित्त रक्तदानातील सामान्य चुका आणि आयुर्वेदानुसार रक्त निरोगी ठेवण्याचे उपाय जाणून घेऊया.
रक्तदानापूर्वी आणि नंतर 'या' चुका टाळा
आयुर्वेदामध्ये रक्तदानाला 'रक्तमोक्षण' असे म्हटले जाते. शरीरातील दोषांचे संतुलन राखण्यासाठी आणि नवीन रक्तनिर्मितीस चालना देण्यासाठी ही प्रक्रिया उपयुक्त मानली जाते.
रक्तदान करताना अनेक जण काही सामान्य चुका करतात.
रक्तदानापूर्वी जेवण न करणे
पुरेसे पाणी न पिणे
मद्यपान किंवा अमली पदार्थांचे सेवन करणे
आजार किंवा सुरू असलेल्या औषधांची माहिती न देणे
रक्तदानापूर्वी किंवा नंतर स्वतःची योग्य काळजी न घेणे
तणाव किंवा भीतीमुळे अस्वस्थ होणे
या चुका टाळल्यास रक्तदान अधिक सुरक्षित आणि प्रभावी ठरू शकते.
१. संतुलित आहार घ्या
रक्तदानाच्या दोन ते तीन तास आधी पौष्टिक आणि हलका आहार घ्यावा. तेलकट आणि जड पदार्थ टाळावेत, कारण त्याचा रक्ताच्या तपासणीवर परिणाम होऊ शकतो.
रक्तनिर्मितीसाठी खालील पदार्थ उपयुक्त मानले जातात:
खजूर
डाळिंब
बीटरूट
शेवगा
आवळा
संत्री आणि इतर सायट्रस फळे
हिरव्या पालेभाज्या
हे पदार्थ शरीरातील लोहाचे प्रमाण वाढवून लाल रक्तपेशींची निर्मिती सुधारण्यास मदत करतात.
२. आयुर्वेदिक औषधी वनस्पतींचा वापर
काही आयुर्वेदिक घटक रक्तशुद्धीकरण आणि रक्ताभिसरण सुधारण्यासाठी उपयुक्त मानले जातात.
हळद : शरीरातील हानिकारक घटक कमी करण्यास मदत करते.
मंजिष्ठा : रक्तशुद्धीकरणासाठी प्रसिद्ध औषधी वनस्पती.
गुळवेल (गुडुची) : रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवते.
लसूण : रक्ताभिसरण सुधारण्यास मदत करतो.
आले : पचनक्रिया आणि रक्तप्रवाह सुरळीत ठेवते.
३. नियमित व्यायाम आणि पुरेशी झोप
नियमित व्यायाम केल्याने रक्ताभिसरण सुधारते आणि शरीर तंदुरुस्त राहते. मात्र रक्तदानाच्या आधी किंवा लगेच नंतर जड व्यायाम टाळावा.
तसेच दररोज किमान ७ ते ८ तासांची झोप घेणे आवश्यक आहे. रक्तदानाच्या आदल्या रात्री पुरेशी झोप घेतल्यास अशक्तपणा जाणवत नाही.
४. रक्तदानानंतर स्वतःची काळजी घ्या
रक्तदानानंतर शरीराला ऊर्जा पुनर्प्राप्त करण्यासाठी विश्रांती आवश्यक असते.
भरपूर पाणी प्या
पौष्टिक आहार घ्या
मद्यपान टाळा
जास्त कॅफिनयुक्त पेये कमी घ्या
चक्कर आल्यास त्वरित विश्रांती घ्या
तसेच एचआयव्ही, हिपॅटायटीस बी किंवा सी, संसर्गजन्य आजार किंवा रक्त पातळ करणारी औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय रक्तदान करू नये.
(Disclaimer: यामध्ये दिलेले आरोग्यविषयक सल्ले सामान्य मार्गदर्शनासाठी आहेत. नवशक्ति' यातून कोणताही दावा करत नाही.)
