स्तनाचा कर्करोग हा प्रामुख्याने वाढत्या वयाशी संबंधित आजार मानला जात असला, तरी आता तरुण महिलांमध्येही या आजाराचे निदान होत असल्याची चिंताजनक बाब समोर येत आहे. विशेषतः वयाच्या ४० वर्षांपूर्वी स्तनाच्या कर्करोगाचे निदान होण्यामागे अनुवंशिकता, हार्मोनल बदल, प्रजननाशी संबंधित घटक आणि जीवनशैलीशी निगडित काही बाबी कारणीभूत असू शकतात. त्यामुळे स्तनाच्या कर्करोगाची लक्षणे ओळखणे आणि शरीरात जाणवणाऱ्या बदलांकडे दुर्लक्ष न करणे महत्त्वाचे आहे. BDR Pharmaceuticals International Pvt. Ltd. चे टेक्निकल डायरेक्टर डॉ. अरविंद बडिगर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, तरुण महिलांमध्ये स्तनाच्या कर्करोगाची जोखीम आणि त्याच्या लक्षणांविषयी जागरूकता असणे आवश्यक आहे.
चाळिशीपूर्वी स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका का वाढू शकतो?
स्तनाच्या कर्करोगाचे निदान तरुण महिलांमध्ये होण्यामागे एकच कारण नसते. अनुवंशिकता, हार्मोनल बदल, प्रजननाशी संबंधित घटक आणि पर्यावरणीय घटक यांचा त्यात सहभाग असू शकतो. पहिली गर्भधारणा उशिरा होणे, अपत्यांची संख्या कमी असणे आणि मासिक पाळी लहान वयात सुरू होणे यांसारख्या घटकांचा स्तनाच्या ऊतींवर इस्ट्रोजेन या हार्मोनच्या संपर्काशी संबंध असू शकतो.
मात्र, यापैकी एखादा घटक असल्याने स्तनाचा कर्करोग होणारच, असे नाही. त्याचप्रमाणे कोणताही स्पष्ट जोखमीचा घटक नसलेल्या महिलांनाही या आजाराचे निदान होऊ शकते.
अनुवंशिकता आणि कौटुंबिक इतिहासाकडे दुर्लक्ष करू नका
काही महिलांमध्ये अनुवंशिक बदलांमुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. विशेषतः BRCA1 आणि BRCA2 या जनुकांमधील काही बदल स्तनाच्या कर्करोगाची शक्यता वाढवू शकतात. कुटुंबात स्तनाचा किंवा अंडाशयाचा कर्करोग झाल्याचा इतिहास असल्यास त्याची माहिती डॉक्टरांना देणे महत्त्वाचे ठरते.
याशिवाय, बालपणी छातीच्या भागावर रेडिएशन उपचार झालेले असणे, स्तनांच्या ऊतींची घनता अधिक असणे आणि काही हार्मोनल किंवा प्रजननाशी संबंधित घटक यांचाही संबंध असू शकतो. कौटुंबिक इतिहास किंवा अनुवंशिक जोखीम असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने पुढील तपासणी आणि योग्य देखरेखीचे नियोजन करता येते.
तरुण महिलांमध्ये कर्करोगाचे स्वरूप वेगळे असू शकते
काही अभ्यासांनुसार, तरुण महिलांमध्ये स्तनाच्या कर्करोगाचे काही प्रकार अधिक आक्रमक स्वरूपाचे असू शकतात. कर्करोगाचा उपप्रकार, जैविक वैशिष्ट्ये आणि इतर घटकांनुसार आजाराचे स्वरूप बदलू शकते. त्यामुळे तरुण वयात स्तनाचा कर्करोग होऊ शकत नाही, असा समज करून घेणे चुकीचे आहे.
नियमित स्क्रीनिंग सर्व वयोगटांमध्ये एकाच पद्धतीने केले जात नाही. त्यामुळे तरुण महिलांनी स्तनांमध्ये जाणवणाऱ्या असामान्य बदलांकडे लक्ष देणे आणि गरज भासल्यास वैद्यकीय तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
स्तनाच्या कर्करोगाची कोणती लक्षणे ओळखावीत?
स्तनामध्ये नवीन गाठ किंवा जाडसर भाग जाणवणे.
स्तनाचा आकार किंवा रचनेत अनपेक्षित बदल होणे.
स्तनाच्या त्वचेवर खळगे पडणे किंवा त्वचेच्या स्वरूपात बदल दिसणे.
स्तनाग्राच्या आकारात किंवा स्थितीत बदल होणे.
स्तनाग्रातून असामान्य स्त्राव येणे.
स्तनांमध्ये होणारे सर्वच बदल कर्करोगाचे लक्षण असतात असे नाही. मात्र, नवीन गाठ, असामान्य स्त्राव किंवा कायमस्वरूपी बदल जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. स्वतःहून निदान करण्याऐवजी योग्य वैद्यकीय तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे ठरते.
लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका
स्तनाच्या कर्करोगाबाबत जागरूकता निर्माण करणे आणि वेळेत निदान होण्यासाठी आवश्यक ती पावले उचलणे महत्त्वाचे आहे. वय कमी आहे म्हणून स्तनाच्या कर्करोगाची शक्यता नाकारू नये. स्तनांमध्ये जाणवणारे बदल, कौटुंबिक इतिहास आणि इतर जोखमीचे घटक यांचा विचार करून डॉक्टर योग्य तपासणी सुचवू शकतात.
(Disclaimer: यामध्ये दिलेले आरोग्यविषयक सल्ले सामान्य मार्गदर्शनासाठी आहेत. 'नवशक्ति' यातून कोणताही दावा करत नाही.)