हृदयाचे आरोग्य जपण्यासाठी दररोज जिममध्ये व्यायाम करणेच आवश्यक आहे, असे नाही. रोजच्या जीवनातील छोट्या-छोट्या सवयींमध्ये बदल करूनही शारीरिक हालचाल वाढवता येते. लिफ्टऐवजी जिन्यांचा वापर करणे, जवळच्या अंतरासाठी वाहनाऐवजी चालत जाणे, दीर्घकाळ एकाच जागी बसणे टाळणे आणि दिवसभरात चालण्याचे प्रमाण वाढवणे यांसारख्या साध्या सवयी हृदयाच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकतात. World Heart Day निमित्त हृदयाच्या आरोग्यासाठी नियमित हालचालींचे महत्त्व अधोरेखित होत आहे.
बैठी जीवनशैली ही हृदयविकाराच्या धोक्याशी संबंधित महत्त्वाच्या घटकांपैकी एक आहे. सतत निष्क्रिय राहिल्यामुळे वजन वाढणे, मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि कोलेस्टेरॉलची पातळी वाढणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. या समस्या हृदयविकाराचा धोका वाढवू शकतात. त्यामुळे रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि कोलेस्टेरॉल यांसारख्या घटकांवर नियंत्रण ठेवण्यासोबतच नियमित शारीरिक हालचाल करणे महत्त्वाचे आहे.
"व्यायामासाठी वेगळा वेळ काढणे शक्य नसेल तरी दिवसभरातील हालचाल वाढवणे महत्त्वाचे आहे. लिफ्टऐवजी जिन्यांचा वापर करणे, नियमित चालणे आणि बराच वेळ बसावे लागत असल्यास मध्येच उठून थोडी हालचाल करणे या सवयी उपयोगी ठरू शकतात," असे सैफी हॉस्पिटल, मुंबई येथील कन्सल्टंट इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. निमीत सी. शाह यांनी सांगितले.
दिवसभरातील हालचालही महत्त्वाची
अनेकांना शारीरिक हालचाल म्हणजे केवळ जिममध्ये केलेला व्यायाम असे वाटते. मात्र दिवसभरातील चालणे, जिने चढणे, घरातील कामे करणे किंवा कामाच्या मध्ये उठून थोडे चालणे यांचाही शारीरिक हालचालींमध्ये समावेश होतो. त्यामुळे डेस्कवर किंवा संगणकासमोर अनेक तास बसून काम करणाऱ्यांनी मध्येच छोटा ब्रेक घेऊन काही वेळ चालणे किंवा शरीराची हालचाल करणे फायदेशीर ठरू शकते.
जवळचे अंतर असल्यास वाहनाचा वापर टाळून चालत जाणे, शक्य असेल तेव्हा जिन्यांचा वापर करणे आणि दररोजच्या चालण्याचे प्रमाण हळूहळू वाढवणे हे अधिक सक्रिय जीवनशैलीकडे जाणारे सोपे मार्ग आहेत.
आठवड्याला १५० मिनिटे हालचाल
अमेरिकन हार्ट असोसिएशननुसार, बहुतांश प्रौढांनी आठवड्याला किमान १५० मिनिटे मध्यम तीव्रतेची शारीरिक हालचाल करण्याचे लक्ष्य ठेवावे. वेगाने चालणे हा त्यातील एक सोपा पर्याय आहे. साधारणपणे आठवड्यातील पाच दिवस दररोज ३० मिनिटे शारीरिक हालचाल करण्याचा यामागचा उद्देश आहे.
"आठवड्यातून पाच दिवस दररोज ३० मिनिटे चालणे हा स्वतःला निरोगी ठेवण्यासाठीचा एक मंत्र आहे," असे डॉ. शाह यांनी सांगितले.
सुरुवात हळूहळू करा
सध्या व्यायामाची सवय नसलेल्या व्यक्तींनी अचानक कठीण व्यायाम सुरू करण्याची गरज नाही. सुरुवातीला कमी वेळ चालणे, दैनंदिन कामांमध्ये अधिक हालचाल करणे आणि हळूहळू त्याचे प्रमाण वाढवणे हा सोपा मार्ग ठरू शकतो. मात्र हृदयविकार किंवा अन्य वैद्यकीय समस्या असलेल्या व्यक्तींनी व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
हृदयाचे आरोग्य केवळ व्यायामावर अवलंबून नसते. रक्तदाब, रक्तातील साखर, कोलेस्टेरॉल, वजन, आहार, झोप आणि धूम्रपान यांसारख्या अनेक घटकांचाही त्यावर परिणाम होतो. त्यामुळे रोजच्या छोट्या हालचाली, संतुलित आहार आणि जोखमीच्या घटकांवर नियंत्रण यांचा नियमित जीवनशैलीत समावेश करणे हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे ठरते.
