दिवाळी म्हटलं की घरांची सजावट, पणत्यांची रोषणाई, फराळ आणि फटाक्यांची आतषबाजी असा उत्साह पाहायला मिळतो. मात्र, सण साजरा करताना पर्यावरण आणि आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. फटाक्यांमुळे होणारे वायू आणि ध्वनी प्रदूषण, तसेच निष्काळजीपणामुळे होणारे अपघात टाळण्यासाठी काही गोष्टींचे भान ठेवणे गरजेचे आहे. यंदाच्या दिवाळीत आनंदासोबतच पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी आणि सुरक्षित उत्सव साजरा करण्यासाठी या सोप्या टिप्स नक्की लक्षात ठेवा.
सुरक्षित आणि पर्यावरणपूरक दिवाळीसाठी काय कराल?
१. ग्रीन फटाक्यांची निवड करा - फटाके फोडण्याचा विचार करत असाल, तर शक्यतो ग्रीन फटाक्यांची निवड करा. पारंपरिक फटाक्यांच्या तुलनेत काही प्रकारच्या प्रदूषकांचे उत्सर्जन कमी करण्याच्या उद्देशाने हे फटाके तयार केले जातात. मात्र, केवळ पॅकिंगवर 'इको फ्रेंडली' असे लिहिले आहे म्हणून फटाके खरेदी करू नका. अधिकृत प्रमाणपत्र तपासा आणि परवानाधारक विक्रेत्यांकडूनच फटाके खरेदी करा.
२. फटाके फोडण्याचे प्रमाण मर्यादित ठेवा - पारंपरिक फटाक्यांमधून धूर, सूक्ष्म धूलिकण आणि हानिकारक वायू बाहेर पडतात. यामुळे हवेची गुणवत्ता खालावते आणि प्रदूषणात भर पडते. त्यामुळे फटाके फोडण्याचे प्रमाण कमी ठेवा. स्थानिक प्रशासनाने घालून दिलेल्या नियमांचे पालन करा. शक्य असल्यास कमी प्रदूषण करणारे पर्याय निवडा.
३. ध्वनी प्रदूषण टाळण्याचा प्रयत्न करा - मोठ्या आवाजाचे फटाके ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले, पाळीव प्राणी आणि आवाजाबाबत संवेदनशील असलेल्या व्यक्तींना त्रासदायक ठरू शकतात. त्यामुळे मोठ्या आवाजाचे फटाके टाळा. त्याऐवजी पणत्या, आकाशकंदील, संगीत आणि कुटुंबासोबत विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून दिवाळीचा आनंद साजरा करा.
४. पर्यावरणावर होणाऱ्या परिणामांची जाणीव ठेवा - फटाक्यांमधून बाहेर पडणारा धूर आणि रासायनिक घटक पर्यावरणासाठी हानिकारक ठरू शकतात. तसेच फटाके फोडल्यानंतर कागद, प्लास्टिक आणि इतर कचरा परिसरात पसरतो. याचा परिणाम हवा, पक्षी आणि प्राण्यांवरही होतो. त्यामुळे फटाके फोडल्यानंतर निर्माण झालेला कचरा योग्य पद्धतीने गोळा करून त्याची विल्हेवाट लावा.
५. फटाके फोडताना सुरक्षिततेचे नियम पाळा - फटाके नेहमी मोकळ्या जागेत आणि इमारती, वाहने तसेच ज्वलनशील वस्तूंपासून दूर फोडा. फटाके पेटवताना सुरक्षित अंतर ठेवा. जवळ पाण्याची बादली किंवा वाळू ठेवा, जेणेकरून आपत्कालीन परिस्थितीत त्याचा उपयोग होईल. लहान मुलांना मोठ्यांच्या देखरेखीशिवाय फटाके हाताळू देऊ नका. फटाके पेटवताना योग्य खबरदारी घेतल्यास अपघात टाळण्यास मदत होऊ शकते.
आनंदासोबत पर्यावरणाचेही रक्षण करा!
दिवाळी हा प्रकाश, आनंद आणि एकमेकांसोबत वेळ घालवण्याचा सण आहे. त्यामुळे उत्सव साजरा करताना पर्यावरणाला आणि इतरांना त्रास होणार नाही, याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. फटाक्यांचा वापर मर्यादित ठेवणे, ध्वनी प्रदूषण टाळणे आणि सुरक्षिततेचे नियम पाळणे अशा छोट्या गोष्टींमधून आपण दिवाळी अधिक जबाबदारीने साजरी करू शकतो. यंदाची दिवाळी आनंददायी आणि सुरक्षित करण्यासाठी प्रत्येकाने पर्यावरणपूरक पर्यायांचा विचार करायला हवा.
टीप : ग्रीन फटाके म्हणजे प्रदूषणमुक्त फटाके नव्हेत. ते काही प्रदूषकांचे उत्सर्जन कमी करण्यासाठी तयार केलेले असतात. तसेच फटाके फोडण्याबाबत स्थानिक प्रशासनाचे नियम आणि वेळेच्या मर्यादा पाळणे आवश्यक आहे.