उन्हाळ्यात दही-भात हा अनेक भारतीयांच्या जेवणातील आवडता पदार्थ मानला जातो. शरीर आणि मनाला शांत करणारा हा साधा पदार्थ उष्णतेच्या दिवसांत विशेष लोकप्रिय असतो.
उन्हाळ्यात भूक कमी लागते आणि शरीराला हलकं, थंड आणि पचायला सोपं अन्न हवं असतं. अशावेळी भात आणि दह्याचं मिश्रण हलकं असूनही पोटभर वाटतं. मात्र सलग दोन आठवडे दररोज दही-भात खाल्ल्यास शरीरावर नेमका काय परिणाम होतो?
तज्ज्ञांच्या मतानुसार, चव आणि आठवणींपलीकडे जाऊन हा पदार्थ पचन, शरीरातील पाण्याचे प्रमाण आणि एकूण आरोग्यावरही परिणाम करू शकतो. नियमित सेवनामुळे काही फायदे मिळू शकतात, तर काही मर्यादाही जाणवू शकतात. या बदलांची माहिती घेतल्यास या साध्या पदार्थाचा अधिक चांगला फायदा घेता येऊ शकतो.
उन्हाळ्यात दररोज दही-भात खाल्ल्यास शरीरात होणारे बदल
१. पचनक्रिया आणि आतड्यांच्या आरोग्यात सुधारणा
दह्यामध्ये प्रोबायोटिक्स म्हणजेच चांगले बॅक्टेरिया असतात, जे आतड्यांच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे मानले जातात. नियमित दही-भात खाल्ल्याने पचन सुधारण्यास, शौचाची नियमितता राखण्यास आणि पोट फुगणे किंवा ॲसिडिटीसारख्या समस्या कमी होण्यास मदत होऊ शकते.दही आणि भात एकत्रितपणे पोटाला शांत ठेवण्याचे काम करतात.
पोषणतज्ज्ञ ऋजुता दिवेकर यांच्या मते, दह्यासारख्या फर्मेंटेड पदार्थांचा दररोज आहारात समावेश केल्यास आतड्यांचे आरोग्य मजबूत राहते आणि पोषक घटकांचे शोषण सुधारते.
२. शरीर हायड्रेट राहण्यास मदत
दही-भात नैसर्गिकरीत्या थंडावा देणारा आणि शरीराला हायड्रेट ठेवणारा पदार्थ मानला जातो. दह्यामध्ये पाण्याचे प्रमाण चांगले असते. त्यासोबतच पोटॅशियमसारखे इलेक्ट्रोलाइट्सही असतात, जे शरीरातील द्रव संतुलन राखण्यास मदत करतात. दररोज दही-भात खाल्ल्यास डिहायड्रेशन टाळण्यास आणि उष्माघाताचा त्रास कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
अनेकांना दुपारच्या जेवणात दही-भात खाल्ल्यानंतर कमी थकवा जाणवतो. यामध्ये काकडी किंवा कढीपत्ता घातल्यास त्याचा थंडावा आणखी वाढू शकतो.
३. शरीराला हलकं पण ऊर्जा देणारं अन्न
तेलकट किंवा तिखट पदार्थांच्या तुलनेत दही-भात हलका असून शरीराला सातत्याने ऊर्जा देण्यास मदत करतो. भातातून कार्बोहायड्रेट्स मिळतात, तर दह्यामधून प्रोटीन आणि थोड्या प्रमाणात फॅट मिळते. या संतुलनामुळे शरीराला पोटभर वाटते पण जडपणा जाणवत नाही.
दोन आठवड्यांमध्ये विशेषतः दुपारच्या वेळेत ऊर्जा अधिक स्थिर राहिल्याचे जाणवू शकते. उन्हाळ्यात हलकं आणि सहज पचणारं अन्न पसंत करणाऱ्यांसाठी हा पदार्थ उपयुक्त मानला जातो.
४. रोगप्रतिकारशक्ती सुधारण्यास मदत
दह्यातील प्रोबायोटिक्स शरीरातील रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करण्यासही मदत करू शकतात. शरीराची मोठ्या प्रमाणातील रोगप्रतिकारशक्ती आतड्यांच्या आरोग्याशी संबंधित असते. फर्मेंटेड पदार्थांचे नियमित सेवन शरीराची संरक्षण क्षमता सुधारण्यास मदत करू शकते.
दोन आठवड्यांसारख्या कमी कालावधीत बदल सौम्य असू शकतात, मात्र पचनासंबंधी त्रास कमी झाल्याचे जाणवू शकते. तज्ज्ञ अनेकदा सप्लिमेंट्सवर अवलंबून राहण्यापेक्षा नैसर्गिक प्रोबायोटिक पदार्थ आहारात समाविष्ट करण्याचा सल्ला देतात.
५. पोषणातील एकसुरीपणाचा धोका
दही-भाताचे अनेक फायदे असले तरी दररोज फक्त तोच पदार्थ खाल्ल्यास आहारातील विविधता कमी होऊ शकते. इतर पदार्थांसोबत खाल्ले नाही तर दही-भातामध्ये लोह आणि फायबरसारखे काही पोषक घटक तुलनेने कमी असतात.
दीर्घकाळ भाज्या, डाळी किंवा फळे कमी प्रमाणात घेतल्यास शरीराला आवश्यक जीवनसत्त्वांची कमतरता जाणवू शकते. यासाठी दही-भातात किसलेले गाजर, डाळिंबाचे दाणे किंवा भाजलेले बिया घालून तो अधिक पौष्टिक बनवण्याचा सल्ला दिला जातो.
६. वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत
योग्य प्रमाणात खाल्ल्यास दही-भात वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करू शकतो. हा पदार्थ पोटभर वाटत असल्याने वारंवार खाण्याची किंवा जास्त स्नॅक्स खाण्याची गरज कमी होऊ शकते.
दह्यातील प्रोबायोटिक्स चांगल्या मेटाबॉलिझम आणि पचनासाठी उपयुक्त मानले जातात. मात्र, भातामध्ये कॅलरीज जास्त असल्याने प्रमाण संतुलित ठेवणे महत्त्वाचे असते. यासोबत भाज्यांचा समावेश केल्यास हा पदार्थ आरोग्यदायी आहाराचा भाग बनू शकतो.
उन्हाळ्यात सलग दोन आठवडे दररोज दही-भात खाल्ल्यास शरीर अधिक हलकं, थंड आणि आरामदायी वाटू शकतं. मात्र त्यासाठी आहार संतुलित आणि विविधतेने भरलेला असणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे.