मधुमेह म्हटले की अनेकांना जास्त वजन किंवा लठ्ठपणा असलेल्या व्यक्तींची आठवण होते. मात्र, केवळ लठ्ठ व्यक्तींनाच मधुमेह होतो असे नाही. वजन सामान्य असलेल्या आणि दिसायला सडपातळ असलेल्या व्यक्तींनाही टाइप-२ मधुमेहाचा धोका असू शकतो. विशेषतः भारतीयांमध्ये शरीराच्या अंतर्गत अवयवांभोवती चरबी साठण्याची शक्यता अधिक असल्याने हा धोका वाढू शकतो.
मॅक्स हेल्थकेअरचे ग्रुप चेअरमन आणि एंडोक्रिनोलॉजी व डायबेटोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. अम्ब्रिश मित्तल यांच्या मते, केवळ वजनावरून शरीराचे आरोग्य ठरवता येत नाही. शरीरात चरबी कुठे साठते, हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
सडपातळ असूनही मधुमेह का होतो?
अनेकदा व्यक्ती दिसायला बारीक असते; मात्र तिच्या पोटाभोवती आणि यकृत, स्वादुपिंड यांसारख्या अवयवांजवळ अतिरिक्त चरबी साठलेली असू शकते. याला व्हिसरल फॅट म्हणतात. या चरबीमुळे शरीरातील साखरेचे नियंत्रण बिघडू शकते आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्सची समस्या निर्माण होऊ शकते.
डॉ. मित्तल यांच्या मते, भारतीयांमध्ये तुलनेने कमी बीएमआय असतानाही मधुमेहाचा धोका दिसून येतो. शरीरातील चरबीचे अधिक प्रमाण, स्नायूंचे कमी प्रमाण, अनुवंशिकता आणि आहाराच्या सवयी यांचा यात सहभाग असू शकतो.
कोणत्या लक्षणांकडे लक्ष द्यावे?
फोर्टिस सी-डॉक सेंटर ऑफ एक्सलन्सचे अध्यक्ष डॉ. अनूप मिश्रा यांच्या मते, भारतीयांमध्ये समान बीएमआय असलेल्या पाश्चात्त्य व्यक्तींच्या तुलनेत पोटाभोवती आणि अंतर्गत अवयवांजवळ चरबीचे प्रमाण अधिक असू शकते. स्नायूंचे कमी प्रमाणही शरीरातील साखरेच्या चयापचयावर परिणाम करू शकते.
त्यामुळे वजन सामान्य असले, तरी पुढील गोष्टींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
कंबरेचा घेर वाढणे
कुटुंबात मधुमेहाचा इतिहास असणे
शारीरिक हालचाली कमी असणे आणि सतत बसून काम करणे
फॅटी लिव्हरची समस्या
ट्रायग्लिसराइड्सचे प्रमाण वाढणे
एचडीएल (चांगले कोलेस्ट्रॉल) कमी असणे
रक्तदाब वाढणे
कोणत्या चाचण्या कराव्यात?
मधुमेह किंवा प्री-डायबिटीज तपासण्यासाठी फास्टिंग ब्लड ग्लुकोज आणि एचबीए१सी (HbA1c) या चाचण्या केल्या जातात. गरजेनुसार डॉक्टर ओरल ग्लुकोज टॉलरन्स टेस्टचाही सल्ला देऊ शकतात.
त्यामुळे केवळ वजन सामान्य आहे म्हणून मधुमेहाचा धोका नाही, असे समजू नका. कंबरेचा घेर, कौटुंबिक इतिहास आणि रक्तातील साखरेची पातळी यांकडेही लक्ष द्या.
(डिस्क्लेमर : ही माहिती सामान्य आरोग्यविषयक जनजागृतीसाठी आहे. ती वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. कोणतीही लक्षणे जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. नवशक्ती या माहितीच्या आधारे स्वतःहून उपचार करण्याची शिफारस करत नाही.)