धनंजय कवठेकर/रायगड
हिंदूंच्या सर्वच सणांमधील एक महत्त्वाचा सण म्हणजे दहीहंडी. दहीहंडीच्या दिवशी विविध गोविंदा पथकांद्वारे उंच-उंच मानवी मनोरे रचून हंडी फोडतानाची दृश्य आपणाला काही नवीन नाहीत. मात्र, याला अपवाद अशी एक दहीहंडी अलिबाग तालुक्यातील कुर्डस या गावी आताही भरवली जाते. या गावात मागील काही वर्षांपासून विहिरीच्या मध्यभागी वरील बाजूस दहीहंडी बांधण्याची अनोखी परंपरा आजदेखील जपली जात आहे.
कुर्डस गावातील देऊळ आळी येथील पिंगळे, पाटील, शेरमकर, थळे आणि केणी परिवारातील धाडसी शेतकरी तरुणांनी १९९१ साली एकत्र येत वेगळे काही तरी करण्याच्या विचारातून या विहिरीवरील दहीहंडीची संकल्पना उदयाला आली.
...तर ती दहीहंडी फुटली
पहिली काही वर्षे या देऊळ आळीतील विहिरीवर तसेच बाजूला असलेल्या सीताफळाच्या झाडाचा आधार घेत दहीहंडी फोडण्याचे प्रयत्न झाले. पण आता ही दहीहंडी विहिरीच्या मध्यभागी लावली जाते. ही दहीहंडी फोडण्यासाठी गोविंदा पथके विहिरीच्या काठावर उभे राहून उंच उडी मारून दहीहंडीला स्पर्श करण्याचा कसोशीने प्रयत्न करतात. जर दहीहंडीला गोविंदाच्या हाताचा स्पर्श झाला तर ती दहीहंडी फुटली असे समजून नंतर ती दहीहंडी खाली उतरवून त्या विहिरीत ती फोडली जाते. दहीहंडीला स्पर्श झाला की संपूर्ण गोविंदा पथक त्या विहिरीमध्ये उड्या मारून आनंद व्यक्त करतात. दहीहंडीचे आयोजन देऊळ आळी गोविंदा पथकामार्फत केले जाते. पराग पिंगळे, सचिन पिंगळे, गुरुनाथ शेरमकर, सुशीलकुमार पिंगळे, गणेश केणी आणि पिंगळे परिवार याचे कार्यवाहक म्हणून काम पाहतात.
सांभाळण्यासाठी कठड्यावर गोविंदा बसतात
विहिरीवरील दहीहंडीचे विशेष म्हणजे जमिनीवरील मनोरे सर्वच ठिकाणी होतात. पण इकडे गावातील मोठ्या विहिरीवर आजूबाजूच्या गावातील गोविंदा हंडी फोडण्यासाठी येतात. विहिरीवर गोल कठड्यावर बसून काही जण गोविंदाला हाताच्या पंजात उचलून हंडीच्या दिशेने उडवतात. गोविंदांनी उंच उडून दहीहंडीला हात लावून विहिरीत मध्यभागी पाण्यात पडायचे जरा अंदाज चुकला तर गोविंदा विहिरीच्या कठड्यावर पडू शकतो. म्हणूनच विहिरीच्या कठड्यावर इतर गोविंदा बसलेला असतात. हे करत असताना कोणतीही दुखापत अथवा इजा गोविदा पथकातील कोणालाच होत नाही अथवा आजपर्यंत झालेली नाही, हे या विहिरीतील दहीहंडीचे वैशिष्ट्य आहे. ही दहीहंडी पाहण्यासाठी रायगडसह मुंबई, ठाणे तसेच मोठ्या शहरातील पर्यटक मोठ्या संख्येने येत असतात.