मुंबई : अनंत चतुर्दशीनंतर मुंबईतील बहुतांश गणपतींचे विसर्जन झाले असले, तरी अंधेरीतील भाविकांसाठी बाप्पाच्या विसर्जनाची आणखी एक खास तारीख बाकी आहे. मुंबईतील प्रसिद्ध अंधेरीचा राजा यंदा २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी विसर्जित होणार आहे. विशेष म्हणजे, यंदाची संकष्टी चतुर्थी मंगळवारी येत असल्याने ती अंगारकी संकष्टी चतुर्थी आहे.
अनंत चतुर्दशीऐवजी संकष्टीला विसर्जन
मुंबईतील बहुतांश मोठ्या गणपतींचे विसर्जन अनंत चतुर्दशीला केले जाते. मात्र, अंधेरीच्या राजाची विसर्जनाची परंपरा यापेक्षा वेगळी आहे. या गणपतीच्या मुख्य मूर्तीचे विसर्जन दरवर्षी संकष्टी चतुर्थीला केले जाते. त्यामुळे अनंत चतुर्दशीनंतरही अंधेरीतील भाविकांना बाप्पाच्या विसर्जनाची प्रतीक्षा असते.
कामगारांच्या नवसामुळे बदलली परंपरा
अंधेरीच्या राजाच्या या वेगळ्या विसर्जन परंपरेमागे एक नवस असल्याचे सांगितले जाते. या गणेशोत्सव मंडळाशी संबंधित कामगारांच्या आयुष्यात एकदा अडचणीचे प्रसंग निर्माण झाले होते. त्या वेळी त्यांनी गणपतीसमोर नवस केला. परिस्थिती सुधारली तर पुढील संकष्टी चतुर्थीपर्यंत बाप्पाची पूजा सुरू ठेवून त्यानंतर विसर्जन करण्याचा संकल्प करण्यात आला.
परिस्थिती सुधारल्यानंतर भाविकांनी आपला नवस पूर्ण केला आणि तेव्हापासून ही परंपरा सुरू राहिली. याच परंपरेमुळे अंधेरीचा राजा 'नवसाला पावणारा गणपती' म्हणूनही प्रसिद्ध झाला. उपलब्ध माहितीनुसार, या परंपरेला १९७५च्या कामगारांच्या संपाशी जोडले जाते.
१९६६ मध्ये मंडळाची स्थापना
अंधेरीच्या राजाचा इतिहास सुमारे सहा दशकांचा आहे. १९६६ मध्ये आझाद नगर सार्वजनिक उत्सव समितीची स्थापना झाली. लालबाग-परळ परिसरातून अंधेरीत स्थलांतरित झालेल्या कामगारांनी या गणेशोत्सवाची सुरुवात केली होती. कालांतराने या मंडळाचा गणपती मुंबईतील प्रसिद्ध गणपतींपैकी एक म्हणून ओळखला जाऊ लागला.
यंदा अंगारकी संकष्टी चतुर्थी
यंदा २९ सप्टेंबरला मंगळवार असल्याने ही संकष्टी चतुर्थी अंगारकी संकष्टी चतुर्थी म्हणून पाळली जाणार आहे. गणपती भक्तांसाठी या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. त्यामुळे यंदा अंधेरीच्या राजाच्या विसर्जनाला धार्मिकदृष्ट्याही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
'अंधेरीचा राजा'च्या विसर्जनाची मिरवणूक
अनंत चतुर्दशीला मुंबईतील बहुतांश गणपतींचे विसर्जन झाल्यानंतरही अंधेरीचा राजा काही दिवस भक्तांच्या दर्शनासाठी विराजमान असतो. आता २९ सप्टेंबरला संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी मुख्य मूर्तीच्या विसर्जनाची मिरवणूक निघणार आहे. नवस आणि त्यातून निर्माण झालेली ही आगळी परंपरा आजही कायम असल्याने अंधेरीच्या राजाच्या विसर्जनाकडे मुंबईकरांचे लक्ष लागले आहे.