मुंबई येथील अल्टामाऊंट रोड येथे ‘यंग स्टार कमिटी’ ने एप्रिल २०२६ मध्ये आयोजित केलेल्या रक्तदान शिबिरात रक्तदात्यांना भेटवस्तू म्हणून ब्रँडेड घड्याळे देण्यात आल्याच्या वृत्ताला महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (एफडीए) दुजोरा दिला आहे. यासंदर्भातील तक्रारीची चौकशी केल्यानंतर, ‘एफडीए’ने पुढील आवश्यक कारवाईसाठी हे प्रकरण राज्य रक्तसंक्रमण परिषदेकडे (एसबीटीसी) वर्ग केले आहे.
हे रक्तदान शिबीर ९ एप्रिल २०२६ रोजी आयोजित करण्यात आले होते. या उपक्रमाबाबत सोशल मीडियावर करण्यात आलेल्या पोस्टमध्ये, रक्तदात्यांचे आभार मानण्यासाठी त्यांना ब्रँडेड घड्याळे दिली जात असल्याचे नमूद केले होते. हे शिबीर सर जे. जे. रुग्णालय आणि रेड क्रॉस/नायर रुग्णालयाशी संलग्न रक्तपेढीच्या सहकार्याने आयोजित करण्यात आल्याचे समजते.
शिबिरात रक्तदान करणाऱ्या लोकांना भेटवस्तू दिल्या जात असल्याचा आरोप करत १८ एप्रिल रोजी ‘आपले सरकार’ पोर्टलवर तक्रार दाखल झाल्यानंतर हे प्रकरण ‘एफडीए’च्या रडारवर आले.
प्रारंभिक चौकशीदरम्यान, ‘एफडीए’ने आयोजकांकडून लिखित स्पष्टीकरण मागवले होते. यंग स्टार कमिटीने शिबिराच्या मूळ जाहिरातीत भेटवस्तूच्या ऑफरचा उल्लेख असल्याचे मान्य केले, परंतु कोणत्याही दात्याला प्रत्यक्ष भेटवस्तू किंवा बक्षीस वाटले नसल्याचा दावा केला. तसेच, बॅनरवरून भेटवस्तूचा उल्लेख नंतर हटवण्यात आल्याचे दर्शवणारे छायाचित्रांचे पुरावेही आयोजकांनी सादर केले.
तथापि, या घटनेबाबत वृत्त प्रसिद्ध झाल्यानंतर ‘एफडीए’ने नव्याने चौकशी केली आणि शिबिराला उपस्थित राहिलेल्या रक्तदात्यांशी संपर्क साधला. ‘एफडीए’च्या तपासानुसार, रक्तदान केल्यानंतर घड्याळे देण्यात आल्याला दुजोरा दिला. या निष्कर्षाने कोणतीही भेटवस्तू वाटली नसल्याच्या आयोजकांच्या लेखी दाव्यातील विरोधाभास उघड झाला. ‘एफडीए’ने नॅशनल ब्लड ट्रान्सफ्यूजन कौन्सिलच्या ऐच्छिक मतदानासंदर्भातील मार्गदर्शक तत्त्वांचा, विशेषतः ऐच्छिक मतदानाच्या धोरणावरील अध्याय ५ चा हवाला दिला आहे. ज्यात रक्तदात्यांना भेटवस्तू किंवा प्रलोभने देणे अयोग्य असल्याचे म्हटले आहे. तपासानंतर, ‘एफडीए’ने हे प्रकरण ‘एसबीटीसी’कडे पाठवले असून संबंधितांवर आवश्यक ती पुढील कारवाई करण्यास सांगितले आहे.
आयोजकांवर प्रशासकीय कारवाई शक्य
रक्तदात्यांना हेडफोन, स्मार्टवॉच आणि इतर महागड्या भेटवस्तू देण्याच्या वाढत्या प्रवृत्तीबद्दल ‘एसबीटीसी’ने अनेक प्रसंगी चिंता व्यक्त केली आहे. ही प्रथा औषधे आणि सौंदर्य प्रसाधने नियम, १९४५ चे उल्लंघन मानली गेली असून आता त्यावर पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली आहे. या नियमाचे उल्लंघन करणाऱ्या आयोजकांवर प्रशासकीय कारवाई होऊ शकते. एसबीटीसीचे संचालक डॉ. सुभाष मोहिनाळकर यांच्याशी संपर्क होऊ शकला नाही.