नवी दिल्ली : ज्या कुटुंबांकडे पाइपद्वारे स्वयंपाकाचा गॅस (पीएनजी) जोडणी आहे अशा कुटुंबांना अनुदानित घरगुती एलपीजी जोडण्या स्वतःकडे कायम ठेवण्यास किंवा नवीन जोडण्या मिळवण्यास सरकारने मनाई केली आहे. जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यातील व्यत्ययांमुळे स्वयंपाकाच्या गॅस पुरवठ्यावर आलेला ताण कमी करण्यासाठी, क्षेत्रातील नियामक संस्थेने शहर गॅस वितरकांना पीएनजी विस्ताराला गती देण्याचे निर्देश दिले असतानाच, सरकारने हा निर्णय घेतला आहे.
१४ मार्च रोजी जारी केलेल्या एका अधिसूचनेद्वारे, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने 'अत्यावश्यक वस्तू कायद्या'अंतर्गत येणाऱ्या एलपीजी - 'द्रवीकृत पेट्रोलियम गॅस (पुरवठा आणि वितरण नियमन) आदेश, २०००' मध्ये सुधारणा केली आहे. या सुधारणेनुसार, ज्या ग्राहकांकडे पीएनजी जोडणी आहे त्यांनी आपली घरगुती एलपीजी जोडणी परत करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
सुधारित आदेशानुसार, ज्या ग्राहकांकडे आधीच पीएनजी पुरवठा उपलब्ध आहे अशा ग्राहकांना घरगुती एलपीजी जोडण्या देणे किंवा सिलिंडर पुन्हा भरून (रिफिल) देणे यास सरकारी तेल कंपन्या आणि त्यांच्या वितरकांना मनाई करण्यात आली आहे.
ज्या व्यक्तीकडे पाइपद्वारे नैसर्गिक वायूची (पीएनजी) जोडणी आहे आणि त्याच वेळी घरगुती एलपीजी जोडणी देखील आहे, अशा कोणत्याही व्यक्तीला आपली घरगुती एलपीजी जोडणी स्वतःकडे कायम ठेवता येणार नाही. कोणत्याही सरकारी तेल कंपनीकडून किंवा त्यांच्या वितरकांमार्फत घरगुती एलपीजी सिलिंडर्स पुन्हा भरून घेता येणार नाहीत. अशा व्यक्तींनी आपली घरगुती एलपीजी जोडणी त्वरित परत करणे (सरेंडर) आवश्यक असेल, असे या आदेशात नमूद करण्यात आले आहे.
ज्यांच्याकडे पीएनजी जोडण्या आहेत अशा व्यक्तींना नवीन घरगुती एलपीजी जोडणी मिळवण्यासही मनाई करण्यात आली आहे. सरकारी तेल कंपन्यांच्या बाबतीत ज्या ग्राहकाकडे आधीच पीएनजी जोडणी आहे, अशा ग्राहकाला घरगुती एलपीजी जोडणी देणे आणि/किंवा घरगुती एलपीजी सिलिंडर्स पुन्हा भरून देणे यास या आदेशाने मनाई केली आहे.
पाइपद्वारे गॅस पुरवठ्याची सुविधा उपलब्ध नाही, अशा कुटुंबांना एलपीजी पुरवठ्यात प्राधान्य देणे हा या निर्णयामागील मुख्य उद्देश आहे.
आखाती देशांतील ऊर्जा पुरवठ्याच्या मुख्य वाहतूक मार्गावर नाकेबंदी निर्माण झाली आहे. रशियासह इतर देशांकडून तेल खरेदी करून भारताने कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यातील व्यत्यय काही प्रमाणात भरून काढला असला, तरी औद्योगिक ग्राहकांसाठी नैसर्गिक वायूचा पुरवठा कमी करण्यात आला आहे.
भारत आपल्या कच्च्या तेलाच्या ८८ टक्के, नैसर्गिक वायूच्या ५० टक्के आणि एलपीजीच्या ६० टक्के गरजा आयातीद्वारे पूर्ण करतो.
२८ फेब्रुवारी रोजी इराणवर अमेरिका आणि इस्रायलने केलेल्या हल्ल्यांपूर्वी तसेच त्याला प्रत्युत्तर म्हणून तेहरानने केलेल्या कारवाईपूर्वी भारताची निम्म्याहून अधिक कच्च्या तेलाची आयात; ३० टक्के नैसर्गिक वायू आणि ८५-९० टक्के LPG ची आयात सौदी अरेबिया व संयुक्त अरब अमिराती (UAE) यांसारख्या पश्चिम आशियाई देशांतून होत असे.
भारतातील एकूण नैसर्गिक वायूचा वापर दररोज १८९ दशलक्ष मेट्रिक मानक घनमीटर (एमएमएससीएमडी) आहे, ज्यापैकी ९७.५ एमएमएससीएमडी देशांतर्गत उत्पादित केला जातो.
सीजीडी क्षेत्राला वाटप केलेल्या सरासरी १३.९४ एमएमएससीएमडी प्रशासित किंमत यंत्रणा (एपीएम) गॅसपैकी, ३.६३ एमएमएससीएमडी घरगुती पीएनजी विभागात वापरला जातो. उर्वरित वाहनांसाठी कॉम्प्रेस्ड नॅचरल गॅस (सीएनजी) विभागात वापरला जातो. ३१ जानेवारी २०२६ पर्यंत सीजीडी संस्थांनी १.६५ कोटी पीएनजी कनेक्शनची नोंद केली आहे. पैकी १.०३ कोटी ग्राहक सक्रियपणे इंधन वापरत आहेत.