सध्या सकाळच्या वेळी जाणवणारी थंडी आणि दुपारी वाढणारा उकाडा यामुळे दिवसभराच्या तापमानात चढ-उतार जाणवत आहेत. बदलत्या हवामानाचा परिणाम दैनंदिन दिनचर्येवर तसेच खाण्यापिण्याच्या सवयींवरही होऊ शकतो. सकाळी थंडीमुळे गरम पदार्थ खावेसे वाटतात, तर दुपारी उन्हामुळे थंड पेयांची इच्छा होते. अशा वेळी आहारात योग्य संतुलन राखणे महत्त्वाचे ठरते. शरीराला आवश्यक पोषण मिळावे, पाण्याची कमतरता भासू नये आणि पचन व्यवस्थित राहावे यासाठी दिवसभराच्या आहाराचे नियोजन कसे करावे, जाणून घेऊया.
सकाळची सुरुवात कशी करावी?
सकाळी उठल्यानंतर कोमट पाणी पिण्याने दिवसाची सुरुवात करता येते. आवडीनुसार भिजवलेले बदाम किंवा अक्रोड खाऊ शकता. नाश्त्यामध्ये गरम पोहे, उपमा, इडली किंवा ओट्स यांसारखे पौष्टिक पदार्थ निवडावेत. सकाळी नाश्ता टाळण्याऐवजी शरीराला आवश्यक ऊर्जा देणारा संतुलित आहार घेणे फायदेशीर ठरते.
दुपारच्या जेवणात काय असावे?
दुपारी भूक लागल्यावर जेवण टाळू नये. वरण-भात, चपाती, भाजी आणि कोशिंबीर यांचा समावेश असलेले संतुलित जेवण घ्यावे. ताक किंवा दही आहारात घेऊ शकता. मात्र, दुपारी उष्णता वाढत असल्याने शरीरात पाण्याची कमतरता होणार नाही, याची काळजी घ्यावी. तहान लागण्याची वाट न पाहता नियमित अंतराने पाणी पिणे महत्त्वाचे आहे.
संध्याकाळच्या नाश्त्यासाठी हे पर्याय निवडा
दिवसभराच्या कामानंतर संध्याकाळी भूक लागल्यास भाजलेले मखाणे, फुटाणे किंवा सूप यांसारखे हलके पदार्थ खाऊ शकता. थंडी जाणवत असल्यास आल्याचा चहा किंवा गरम पेय घेणे हा पर्याय आहे. मात्र, चहा-कॉफीचे अतिसेवन टाळावे आणि त्याऐवजी पाण्याचे प्रमाणही पुरेसे ठेवावे.
रात्रीचे जेवण हलके ठेवा
रात्रीच्या जेवणात मूगडाळीची खिचडी, भाजी-भाकरी किंवा डाळीचे सूप यांसारखे पदार्थ निवडता येतात. जेवणात भाज्या, डाळी आणि इतर पोषक घटकांचा समतोल असावा. झोपण्यापूर्वी हळदीचे दूध घ्यायचे असल्यास ते आपल्या आहाराला आणि प्रकृतीला अनुरूप आहे का, याचा विचार करा. कोणताही एक पदार्थ रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतो किंवा सर्दी-खोकल्यापासून हमखास बचाव करतो, असे मानू नये.
बदलत्या हवामानात आहार घेताना 'या' गोष्टी लक्षात ठेवा
१. पाणी पुरेसे प्या : दुपारी उष्णता वाढल्याने घाम येऊ शकतो. त्यामुळे दिवसभर नियमित पाणी प्या. किती पाणी आवश्यक आहे, हे हवामान, शारीरिक हालचाल आणि वैयक्तिक आरोग्यावर अवलंबून असते.
२. हंगामी फळांचा समावेश करा : संत्री, मोसंबी, सफरचंद आणि डाळिंब यांसारखी फळे आहारात घ्या. फळांमधून जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि तंतुमय पदार्थ मिळतात.
३. घरचे ताजे अन्न खा : शक्यतो ताजे शिजवलेले अन्न खावे. अन्न योग्य पद्धतीने साठवावे आणि बराच वेळ बाहेर ठेवलेले पदार्थ खाणे टाळावे.
४. तेलकट पदार्थांचे प्रमाण मर्यादित ठेवा : तळलेले पदार्थ, जंक फूड आणि अतितेलकट जेवण वारंवार खाण्याऐवजी संतुलित आहाराला प्राधान्य द्या.
५. शरीराच्या गरजेनुसार आहार ठरवा : थंडी किंवा उष्णता जाणवते म्हणून प्रत्येकाने ठरावीक पदार्थ खाणे किंवा पूर्णपणे टाळणे आवश्यक नाही. पचन, भूक, शारीरिक हालचाल आणि वैयक्तिक आरोग्य यांचा विचार करून आहार निवडावा.
बदलत्या हवामानात केवळ आहारच नव्हे, तर पुरेशी झोप, नियमित शारीरिक हालचाल आणि स्वच्छतेच्या सवयीही महत्त्वाच्या आहेत. सर्दी, खोकला, ताप किंवा अशक्तपणाचा त्रास दीर्घकाळ जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
(Disclaimer: यामध्ये दिलेले आरोग्यविषयक सल्ले सामान्य मार्गदर्शनासाठी आहेत. 'नवशक्ति' यातून कोणताही दावा करत नाही.)
