लांब पल्ल्याचा प्रवास असो किंवा रोज ऑफिस, शाळा, कॉलेजला जाण्यासाठी लोकलचा प्रवास असो, अनेकांसाठी ट्रेन हा प्रवासाचा महत्त्वाचा पर्याय आहे. मुंबईची लाईफलाइन म्हणून ओळखली जाणारी लोकल ट्रेन कधी तांत्रिक बिघाडामुळे, तर कधी अन्य कारणांमुळे रखडते. अशावेळी प्रवाशांना तासनतास ट्रेनमध्ये किंवा स्थानकावर थांबावे लागते. नुकत्याच मध्य रेल्वेच्या वाहतुकीत झालेल्या बिघाडामुळेही मुंबईकरांना मोठा मनस्ताप सहन करावा लागला. अशा परिस्थितीचा अनुभव अनेक प्रवाशांसाठी नवीन नाही.
मात्र, अचानक ट्रेन रखडली, मोबाईलची बॅटरी संपण्याच्या मार्गावर असली, गर्दीमुळे घुसमटल्यासारखे वाटले किंवा प्रवासात चक्कर आली, तर काय कराल? अशा वेळी काही आवश्यक वस्तू जवळ असल्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे रोजच्या प्रवासाला निघताना असो किंवा लांब पल्ल्याच्या प्रवासासाठी, बॅगेत काही गोष्टी आवर्जून ठेवा. जाणून घेऊया, कोणत्या वस्तू तुमच्या उपयोगी पडू शकतात.
१. पाण्याची बाटली आणि हलके खाद्यपदार्थ
ट्रेन अचानक रखडल्यास किंवा प्रवासाचा वेळ वाढल्यास भूक आणि तहान लागून अस्वस्थ वाटू शकते. अशावेळी बॅगेत पाण्याची बाटली आणि भाजलेले चणे, मखाणे, बिस्किटे, खाखरा किंवा सुका मेवा यांसारखे हलके खाद्यपदार्थ ठेवा. हे पदार्थ सहज सोबत नेता येतात आणि भूक लागल्यावर उपयोगी पडतात. शक्यतो लवकर खराब होणारे पदार्थ टाळा.
२. पॉवर बँक आणि चार्जिंग केबल
प्रवासात मोबाईलचा वापर तिकीट दाखवण्यासाठी, रेल्वेचे स्टेटस तपासण्यासाठी, ऑनलाइन पेमेंट करण्यासाठी, कधी ऑफिसच्या कामासाठी आणि कुटुंबीयांशी संपर्क साधण्यासाठी होतो. अचानक ट्रेन रखडली आणि मोबाईलची बॅटरी संपली, तर अडचण निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे पूर्ण चार्ज केलेली पॉवर बँक आणि चार्जिंग केबल सोबत ठेवा. रोज लोकलने प्रवास करत असाल, तर मोबाईलची बॅटरी आणि पॉवर बँक चार्ज आहे की नाही, हे घरातून निघण्यापूर्वी तपासा.
३. नियमित औषधे आणि फर्स्ट एड किट
गर्दी, उकाडा किंवा बराच वेळ उभे राहावे लागल्यामुळे काही प्रवाशांना अस्वस्थ वाटू शकते. त्यामुळे स्वतःची नियमित औषधे आणि प्राथमिक उपचारांसाठी आवश्यक वस्तू बॅगेत ठेवा. बँडेज, अँटिसेप्टिक वाइप्स आणि डॉक्टरांनी सुचवलेली औषधे उपयोगी पडू शकतात. मात्र, चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा जाणवणे याकडे दुर्लक्ष करू नका. शक्य असल्यास सुरक्षित ठिकाणी बसा आणि सहप्रवासी किंवा रेल्वे कर्मचाऱ्यांची मदत घ्या. बेशुद्ध पडणे, छातीत दुखणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.
४. टिश्यू पेपर, वेट वाइप्स आणि सॅनिटायझर
ऑफिस किंवा कॉलेजला जाताना दिवसभर बाहेर राहावे लागते. अशावेळी हात स्वच्छ करण्यासाठी पाणी उपलब्ध नसेल, तर टिश्यू पेपर, वेट वाइप्स आणि हँड सॅनिटायझर उपयोगी पडतात. खाण्यापूर्वी हात स्वच्छ करण्यासाठीही या वस्तूंचा वापर करता येतो. वापरलेले टिश्यू आणि वाइप्स योग्य कचरापेटीत टाका.
५. हलकी शाल किंवा रुमाल
लोकलमधील गर्दी, उकाडा किंवा एसी ट्रेनमधील थंड वातावरण यामुळे प्रवासात गैरसोय होऊ शकते. त्यामुळे छोटा रुमाल किंवा हलकी शाल बॅगेत ठेवा. घाम पुसण्यासाठी रुमाल उपयोगी पडतो, तर एसी कोचमध्ये थंडी जाणवल्यास शाल वापरता येते. मात्र, गर्दीत चेहरा झाकून श्वास घेण्यास अडथळा निर्माण होणार नाही, याची काळजी घ्या.
६. इअरफोन आणि ऑफलाइन मनोरंजनाचे पर्याय
ट्रेन तासनतास रखडली किंवा प्रवासाचा वेळ वाढला, तर कंटाळा येणे स्वाभाविक आहे. अशावेळी आधीच डाउनलोड केलेली गाणी, पॉडकास्ट, चित्रपट किंवा एखादे पुस्तक वेळ घालवण्यासाठी उपयोगी पडू शकते. मात्र, इअरफोनचा आवाज कमी ठेवा, जेणेकरून रेल्वेच्या महत्त्वाच्या घोषणा ऐकू येतील. गर्दीच्या ठिकाणी मोबाईल वापरताना आपल्या सामानाकडेही लक्ष द्या.
७. थोडे रोख पैसे आणि आवश्यक कागदपत्रे
प्रत्येक ठिकाणी इंटरनेट किंवा ऑनलाइन पेमेंटची सुविधा उपलब्ध असेलच असे नाही. त्यामुळे थोडे रोख पैसे जवळ ठेवा. लांब पल्ल्याच्या प्रवासात तिकीट, ओळखपत्र आणि आवश्यक कागदपत्रे सुरक्षित ठिकाणी ठेवा. डिजिटल तिकीट असल्यास त्याचा स्क्रीनशॉट काढून ठेवणेही उपयोगी ठरू शकते.
९. पाण्याच्या कमतरतेसाठी ORS पाकीट
उष्ण हवामानात किंवा जास्त घाम आल्यास शरीरातील पाणी आणि क्षार कमी होऊ शकतात. अशावेळी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार किंवा योग्य गरजेनुसार वापरण्यासाठी ORS पाकीट सोबत ठेवता येते. मात्र, चक्कर येणे किंवा घुसमटल्यासारखे वाटणे यावर ORS हा प्रत्येक वेळी उपाय नसतो. अशा वेळी शक्य तितक्या लवकर गर्दीतून सुरक्षित ठिकाणी जा आणि गरज असल्यास वैद्यकीय मदत घ्या.
८. अतिरिक्त कपडे आणि छोटा टॉवेल
लांब पल्ल्याच्या प्रवासात ट्रेन उशिरा झाल्यास नियोजित वेळेपेक्षा अधिक वेळ प्रवासात घालवावा लागू शकतो. त्यामुळे अतिरिक्त कपड्यांची एक जोडी, रुमाल आणि छोटा टॉवेल सोबत ठेवा. विशेषतः लहान मुलांसोबत प्रवास करताना अतिरिक्त कपडे उपयोगी पडतात. रोजच्या लोकल प्रवासासाठी मात्र गरजेनुसार हलका रुमाल किंवा छोटा टॉवेल पुरेसा ठरू शकतो.
ट्रेनमध्ये प्रवास करताना 'या' गोष्टीही लक्षात ठेवा
लोकल किंवा लांब पल्ल्याची ट्रेन रखडल्यास अधिकृत रेल्वे माध्यमातून गाडीचे स्टेटस तपासा.
रेल्वेसंबंधित मदतीसाठी १३९ या हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क साधू शकता.
गर्दीमुळे अस्वस्थ वाटल्यास शक्य तितक्या सुरक्षित ठिकाणी जा आणि सहप्रवाशांची किंवा रेल्वे कर्मचाऱ्यांची मदत घ्या.
चालत्या ट्रेनमधून उतरण्याचा किंवा रेल्वे रूळ ओलांडण्याचा प्रयत्न करू नका.
मोबाईल, पाकीट आणि इतर मौल्यवान वस्तू सुरक्षित ठेवा.
पॉवर बँक हँड बॅगेत ठेवा आणि प्रवासापूर्वी ती चार्ज असल्याची खात्री करा.
थोडक्यात सांगायचे तर, रोज ऑफिस, शाळा, कॉलेजला जाताना किंवा लांब पल्ल्याच्या प्रवासासाठी निघताना पाणी, हलके खाद्यपदार्थ, पॉवर बँक, आवश्यक औषधे आणि स्वच्छतेच्या वस्तू जवळ ठेवल्यास अचानक उद्भवणाऱ्या परिस्थितीत काही प्रमाणात मदत होऊ शकते. प्रवासात काय अडचण येईल, हे सांगता येत नाही; मात्र, योग्य तयारी केल्यास अनावश्यक गैरसोय टाळता येऊ शकते.
