दिवाळीच्या स्वागतासाठी घराची साफसफाई करताना कपाटातील कपडे, स्वयंपाकघरातील डबे आणि घरातील कोपरे आवरले जातात. मात्र, या सगळ्या गडबडीत रोजच्या वापरातील काही महत्त्वाच्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष होते. बॅगेत साचलेल्या जुन्या पावत्या, वापरात नसलेल्या चपला, मुदत संपलेली औषधे किंवा मोबाईलमध्ये साठलेले असंख्य फोटो यांचा विचार आपण क्वचितच करतो. परिणामी, गरज नसलेल्या वस्तूंचा पसारा वाढत जातो आणि आवश्यक वस्तू शोधताना वेळही खर्च होतो. त्यामुळे यंदा दिवाळीची साफसफाई करताना घरापुरतेच मर्यादित न राहता वैयक्तिक वस्तू आणि डिजिटल फाइल्सचीही छाननी करा. काही सोप्या सवयींमुळे ही साफसफाई अधिक सोयीस्कर होऊ शकते.
१. बॅग आणि पर्समधील अनावश्यक वस्तू काढा
ऑफिसची बॅग असो किंवा रोज वापरली जाणारी पर्स, त्यामध्ये अनेकदा जुन्या पावत्या, कागद, रिकामे पेन आणि इतर अनावश्यक वस्तू जमा होतात. सर्वप्रथम बॅग पूर्णपणे रिकामी करून आतील भाग स्वच्छ करा. खराब झालेली चेन, उसवलेले शिवणकाम किंवा निघालेली बटणे दुरुस्त करून घ्या. वापरात नसलेल्या बॅगा आणि सॅक कपाटात व्यवस्थित ठेवा. यामुळे गरजेच्या वस्तू पटकन सापडतील आणि बॅगही अधिक काळ वापरता येईल.
२. औषधांच्या कपाटाची मुदत तपासा
घरात ताप, सर्दी किंवा इतर किरकोळ त्रासांसाठी ठेवलेली औषधे अनेकदा बराच काळ कपाटात पडून राहतात. साफसफाई करताना प्रत्येक औषधाची मुदत तपासा. मुदत संपलेली औषधे वापरू नका. ती कशी टाकून द्यायची, याबाबत फार्मासिस्ट किंवा स्थानिक औषध-विल्हेवाट व्यवस्थेचा सल्ला घ्या. औषधे मुलांच्या आणि पाळीव प्राण्यांच्या हाताला लागणार नाहीत, अशा ठिकाणी ठेवा. क्रीम्स, मलम आणि इतर आरोग्यविषयक उत्पादनांचीही तपासणी करा.
३. शूज आणि चपलांची छाननी करा
शूजच्या रॅकमध्ये वापरात असलेल्या चपलांसोबत अनेक जुन्या जोड्याही पडून असतात. कोणत्या चपला नियमित वापरता, कोणत्या दुरुस्त होऊ शकतात आणि कोणत्या आता उपयोगाच्या नाहीत, हे ठरवा. वापरण्यायोग्य चपला स्वच्छ करून व्यवस्थित ठेवा. चांगल्या स्थितीत असलेल्या, पण स्वतःला नको असलेल्या जोड्या दान करण्याचाही विचार करता येईल. यामुळे रॅकमधील जागा मोकळी होईल.
४. मोबाईलमधील डिजिटल पसारा कमी करा
घर आवरताना मोबाईलमधील अनावश्यक डेटा साफ करण्यासाठीही थोडा वेळ काढा. एकाच फोटोच्या अनेक प्रती, नको असलेले व्हिडीओ, जुने डाउनलोड्स आणि निरुपयोगी फाइल्स तपासा. महत्त्वाचे फोटो, संपर्क आणि कागदपत्रे हटवण्यापूर्वी त्यांचा बॅकअप घेतला आहे का, याची खात्री करा. मेसेजिंग अ‍ॅप्समधील अनावश्यक मीडिया फाइल्सही तपासता येतील. यामुळे फोनमधील स्टोरेज मोकळे होण्यास मदत होईल.
५. पेन ड्राइव्ह आणि हार्ड डिस्कही तपासा
संगणक, पेन ड्राइव्ह किंवा हार्ड डिस्कमध्ये अनेकदा जुन्या फाइल्स आणि एकाच माहितीच्या अनेक प्रती साठलेल्या असतात. महत्त्वाची कागदपत्रे, कामाशी संबंधित फाइल्स आणि आठवणी जपून ठेवताना अनावश्यक डेटा वेगळा करा. एखादी फाइल भविष्यात लागण्याची शक्यता असल्यास ती हटवण्याआधी खात्री करा. आवश्यक माहितीचा दुसऱ्या सुरक्षित ठिकाणी बॅकअप ठेवल्यानंतरच अनावश्यक फाइल्स काढून टाका.
साफसफाई करताना 'या' सोप्या टिप्स उपयोगी पडतील
कामाची यादी तयार करा : घरातील प्रत्येक भागासाठी स्वतंत्र वेळ ठरवा. एका दिवसात सर्व काही आवरण्याचा ताण घेण्याऐवजी टप्प्याटप्प्याने काम करा.
वस्तूंचे वर्गीकरण करा : ठेवायच्या, दुरुस्त करायच्या, दान करायच्या आणि टाकून द्यायच्या वस्तू वेगवेगळ्या ठेवा. त्यामुळे निर्णय घेणे सोपे जाईल.
वापराचा विचार करा : एखादी वस्तू केवळ महाग आहे किंवा कधीतरी उपयोगी पडेल म्हणून साठवून ठेवू नका. तिची प्रत्यक्ष गरज आहे का, हे तपासा.
दुरुस्ती करून वापरा : किरकोळ बिघाड झालेल्या वस्तू लगेच बदलण्याऐवजी दुरुस्तीचा पर्याय पाहा. यामुळे अनावश्यक खर्च कमी होऊ शकतो.
सुरक्षिततेला प्राधान्य द्या : साफसफाई करताना हातमोजे वापरा. वेगवेगळी रासायनिक स्वच्छता उत्पादने एकत्र मिसळू नका. इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे स्वच्छ करताना ती योग्य पद्धतीने हाताळा.
यंदा दिवाळीत पसारा कमी करा, खरेदीवरही नियंत्रण ठेवा
दिवाळीच्या निमित्ताने घरातील वस्तूंचा आढावा घेतल्यास आपल्याकडे नेमके काय आहे आणि कशाची गरज आहे, हे लक्षात येते. अनेकदा एखादी वस्तू घरात असूनही ती न सापडल्याने आपण तिची पुन्हा खरेदी करतो. व्यवस्थित मांडणी केल्यास अशा अनावश्यक खर्चाला आळा घालता येऊ शकतो. तसेच वापरात नसलेल्या चांगल्या वस्तू गरजू व्यक्तींपर्यंत पोहोचवता येतात.
दिवाळीची तयारी करताना घर स्वच्छ आणि नीटनेटके करण्याबरोबरच वस्तूंचा योग्य वापर, सुरक्षित विल्हेवाट आणि डिजिटल स्वच्छता यांनाही महत्त्व द्या. यामुळे सणाच्या धावपळीत वेळ वाचेल आणि नव्या वर्षासाठी घरात अधिक मोकळी जागाही निर्माण होईल.
