

हिवाळा सुरू झाला की आपल्या खाण्यापिण्याच्या सवयींमध्येही बदल होतो. थंडीच्या दिवसांत चहा, गरम पदार्थ आणि गोड खाण्याची इच्छा अनेकांना होते. अशा वेळी काही जण जेवणानंतर गुळाचा छोटा तुकडा खातात, तर काही जण सकाळी दुधासोबत खजूर खाणं पसंत करतात. दोन्ही पदार्थ भारतीय घरांमध्ये सहज उपलब्ध असतात. पण हिवाळ्यात शरीराला ऊर्जा आणि पोषण देण्यासाठी गूळ चांगला की खजूर, असा प्रश्न अनेकांना पडतो.
हरियाणातील सिरसा येथील रामहंस चॅरिटेबल हॉस्पिटलचे आयुर्वेदिक डॉक्टर श्रेय शर्मा यांनी याबाबत माहिती दिली आहे. त्यांच्या मते, हिवाळ्यात गूळ आणि खजूर या दोन्हींचा आहारात समावेश करता येतो. मात्र, शरीराला उष्णता देण्याच्या दृष्टीने आयुर्वेदात खजुराची प्रकृती अधिक उष्ण मानली जाते.
हिवाळ्यात गूळ खावा की खजूर?
डॉ. शर्मा यांच्या मते, थंडीच्या दिवसांत शरीराला ऊर्जा मिळण्यासाठी खजूर हा चांगला पर्याय ठरू शकतो. आयुर्वेदानुसार खजुराची तासीर उष्ण मानली जाते. त्यामुळे हिवाळ्यात त्याचा आहारात समावेश केला जातो. मात्र, याचा अर्थ खजूर खाल्ल्याने शरीराचे तापमान वाढते किंवा थंडीचे आजार दूर होतात, असा नाही.
पोषणमूल्यांचा विचार केला तर खजुरामध्ये फायबर, पोटॅशियम, मॅग्नेशियम आणि इतर सूक्ष्म पोषक घटक असतात. हे घटक शरीराच्या विविध कार्यांसाठी आवश्यक आहेत. दुसरीकडे, गूळ हा प्रामुख्याने कार्बोहायड्रेट आणि साखरेचा स्रोत आहे. त्यामध्ये लोहासह काही खनिजेही आढळतात. त्यामुळे दोन्ही पदार्थांचे गुणधर्म वेगवेगळे आहेत.
हिवाळ्यात खजूर खाण्याचे फायदे
खजूर हा नैसर्गिक गोडवा असलेला पौष्टिक पदार्थ आहे. त्यातील कार्बोहायड्रेटमुळे शरीराला ऊर्जा मिळते. तसेच फायबरमुळे पचनक्रियेला मदत होऊ शकते. खजुरामध्ये असणारे अँटीऑक्सिडंट घटक शरीरातील पेशींचे ऑक्सिडेटिव्ह नुकसान कमी करण्यास मदत करू शकतात.
आयुर्वेदात खजुराचा उल्लेख 'रसायन' आणि 'वाजीकरण' या संकल्पनांशी जोडला जातो. रसायन म्हणजे शरीराचे पोषण आणि आरोग्य टिकवण्यास मदत करणारे घटक, तर वाजीकरणाचा संबंध प्रजनन आरोग्याशी जोडला जातो. त्यामुळे आयुर्वेदात खजुराला पोषण देणारा पदार्थ मानले जाते.
गूळ आणि खजूर एकत्र खाऊ शकतो का?
डॉक्टरांच्या मते, गूळ आणि खजूर एकत्र खाण्यास सर्वसाधारणपणे आयुर्वेदात मनाई नाही. मात्र, दोन्ही पदार्थ गोड असल्यामुळे त्यांचे सेवन प्रमाणातच करावे. खजूर दुधासोबत, तर गूळ जेवणानंतर थोड्या प्रमाणात खाता येतो. आपल्या आहारातील इतर गोड पदार्थांचे प्रमाणही लक्षात घेणे गरजेचे आहे.
विशेषतः मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी गूळ आणि खजूर हे नैसर्गिक गोड पदार्थ आहेत म्हणून ते अमर्याद प्रमाणात खाऊ नयेत. रक्तातील साखरेची पातळी लक्षात घेऊन डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच त्यांचा आहारात समावेश करावा.
थोडक्यात सांगायचे तर, गूळ आणि खजूर हे दोन्ही पदार्थ हिवाळ्यात खाता येतात. मात्र, अधिक पोषक घटकांचा विचार करता खजूर हा चांगला पर्याय ठरू शकतो. कोणताही पदार्थ खाल्ल्याने हिवाळ्यातील आजार टाळता येतात, असा समज करून घेऊ नका. संतुलित आहार, पुरेशी झोप आणि नियमित शारीरिक हालचाल यांनाही तितकेच महत्त्व आहे.
(डिस्क्लेमर : या लेखातील माहिती आयुर्वेदिक तज्ज्ञांच्या मतांवर आणि उपलब्ध संशोधनावर आधारित आहे. गूळ किंवा खजूर हे कोणत्याही आजारावरील उपचार नाहीत. या पदार्थांच्या सेवनाने आजार टाळले जातील किंवा बरे होतील, याची नवशक्ती हमी देत नाही. मधुमेह किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या असल्यास आहारात बदल करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)