हिंदू धर्मात वटपौर्णिमेला विशेष धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी, उत्तम आरोग्यासाठी आणि अखंड सौभाग्यासाठी सुवासिनी महिला हे व्रत श्रद्धेने पाळतात. ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमेला वडाच्या झाडाची पूजा करून सावित्रीप्रमाणे सात जन्मांचे सौभाग्य लाभावे, अशी प्रार्थना केली जाते.
यंदा वटपौर्णिमेचा सण सोमवार, २९ जून २०२६ रोजी साजरा केला जाणार आहे. या निमित्ताने जाणून घेऊया तिथी, शुभ मुहूर्त, पूजेसाठी लागणारे साहित्य, विधी आणि व्रताचे महत्त्व.
वटपौर्णिमा २०२६: तिथी आणि वेळ
पौर्णिमा तिथी प्रारंभ: २८ जून २०२६, सकाळी ८:३५ वाजता
पौर्णिमा तिथी समाप्त: २९ जून २०२६, सकाळी ८:४८ वाजता
उदयातिथीनुसार व्रत: सोमवार, २९ जून २०२६
पूजेचा शुभ मुहूर्त
वटपौर्णिमेच्या पूजेसाठी शुभ वेळ सकाळी ८:५५ ते १०:४० या कालावधीत मानली जात आहे.
वटपौर्णिमेचे धार्मिक महत्त्व
हिंदू मान्यतेनुसार वटवृक्षामध्ये ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या त्रिदेवांचे वास्तव्य असते. याच वृक्षाखाली सावित्रीने आपल्या पती सत्यवानाचे प्राण यमराजाकडून परत मिळवले, अशी पौराणिक कथा सांगितली जाते. त्यामुळे अखंड सौभाग्य आणि पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी महिलांकडून हे व्रत केले जाते.
पूजेसाठी आवश्यक साहित्य
हळद आणि कुंकू
अक्षता
पांढरे सुती सूत किंवा दोरा
दिवा आणि अगरबत्ती
पाच प्रकारची फळे
आंबा, केळी, फणस (उपलब्ध असल्यास)
विड्याची पाने आणि सुपारी
फुले
पाण्याचा तांब्या
बांगड्या, मंगळसूत्र व इतर शृंगार साहित्य
सुवासिनींसाठी वाण
वटपौर्णिमा पूजाविधी
१. पूजेची तयारी
सकाळी लवकर स्नान करून पारंपरिक वेशभूषा परिधान करावी. सर्व पूजासाहित्य थाळीत सजवून वडाच्या झाडाजवळ जावे.
२. वटवृक्षाला जल अर्पण करा
वडाच्या झाडाच्या मुळाशी पाणी अर्पण करून हळद-कुंकू, अक्षता वाहाव्यात आणि मनोभावे नमस्कार करावा.
३. प्रदक्षिणा आणि सूत गुंडाळणे
वडाच्या झाडाभोवती पांढऱ्या सुती धाग्याने ५, ७ किंवा ११ प्रदक्षिणा घालाव्यात. यावेळी पतीच्या आरोग्य आणि दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करावी.
४. वाण आणि फळे अर्पण करा
वडाला फळे, वाण आणि पूजेचे साहित्य अर्पण करून धूप-दीप लावून आरती करावी.
५. सावित्री-सत्यवानाची कथा ऐका
पूजा पूर्ण झाल्यानंतर सावित्री-सत्यवानाची व्रतकथा वाचणे किंवा ऐकणे शुभ मानले जाते.
वटपौर्णिमेचा पारंपरिक श्लोक
वटवृक्ष महाभाग सर्वदेवस्वरूपक।
पतिसौख्यं प्रदेहि त्वं नमस्ते वृक्षनायक।।
सावित्री-सत्यवानाची कथा थोडक्यात
राजकन्या सावित्रीने सत्यवानाशी विवाह केला होता. सत्यवानाचे आयुष्य अल्प असल्याचे माहिती असूनही तिने पतीव्रतेच्या बळावर यमराजाकडून त्याचे प्राण परत मिळवले. तिच्या निष्ठा, धैर्य आणि बुद्धिमत्तेचे प्रतीक म्हणून वटपौर्णिमेचे व्रत आजही श्रद्धेने पाळले जाते.
टीप : धार्मिक परंपरा आणि पंचांगानुसार स्थानिक वेळांमध्ये किंचित फरक असू शकतो. पूजेपूर्वी आपल्या परिसरातील पंचांगाचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
