भारतीय घरांमध्ये तुळशीचं स्थान अत्यंत महत्त्वाचं मानलं जातं. पण एप्रिल ते जूनच्या कडक उन्हात अनेकदा तुळशीचं रोप सुकायला लागतं किंवा त्याची वाढ थांबते. अशावेळी नवीन रोप विकत आणण्याऐवजी घरच्या घरीच सोप्या पद्धतीने तुळशीची नवीन रोपं तयार करता येतात. विशेष म्हणजे, तुळशीच्या मंजिरीपासूनच अगदी कमी मेहनतीत नवीन हिरवीगार रोपं उगवता येतात.
आपण अनेकदा वाळलेल्या मंजिरी फेकून देतो, पण त्याच मंजिरीत लपलेल्या बियांमधून नवीन तुळस उगवण्याचं हे एक भन्नाट सिक्रेट आहे. योग्य पद्धत आणि थोडी काळजी घेतली, तर अवघ्या १० ते १२ दिवसांत कुंडीत छोटे फुटवे दिसायला लागतात.
मंजिरीपासून तुळशीचं रोप कसं लावायचं?
तुळशीला फुलं आल्यानंतर तयार होणारी लांब काडी म्हणजे मंजिरी. या मंजिरीमध्येच बारीक काळ्या बिया असतात. याच बियांचा वापर करून नवीन रोप तयार करता येतं.
हिरव्या मंजिरी वापरू नका; पूर्णपणे वाळलेल्या (तपकिरी) मंजिरीच वापरा
वाळलेली मंजिरी हातावर हलकी चोळा; त्यातून बिया बाहेर पडतात
या बिया थोडा वेळ उन्हात वाळवून घ्या
माती आणि कुंडी कशी असावी?
तुळशीसाठी हलकी आणि पाणी न साचणारी माती उत्तम असते.
५०% साधी माती + ३०% सेंद्रिय खत (शेणखत/गांडूळ खत) + २०% वाळू
कुंडीच्या तळाला ड्रेनेज होल असणं आवश्यक
माती सैल आणि हवा खेळती राहील अशी असावी
बिया लावण्याची योग्य पद्धत
मातीवर बिया हलक्या हाताने विखुरून टाका
वरून खूप जाड मातीचा थर देऊ नका
फक्त हलकी माती पसरवा
स्प्रेने हलकं पाणी द्या; जोरात पाणी टाकू नका
उन्हाळ्यात विशेष काळजी घ्या
कुंडी थेट उन्हात ठेवू नका; अप्रत्यक्ष प्रकाश (indirect light) मिळेल अशा ठिकाणी ठेवा
दुपारच्या कडक उन्हापासून रोपांचं संरक्षण करा
बिया उगवेपर्यंत माती ओलसर ठेवा, पण पाणी साचू देऊ नका
हवं असल्यास कुंडीवर पारदर्शक प्लास्टिक झाकून ठेवा (mini greenhouse effect)
रोप वाढल्यानंतर काय कराल?
रोप ५-६ इंच झाल्यावर वरचे शेंडे खुडा (pinching)
यामुळे झाड दाट आणि डेरेदार वाढतं
आठवड्यातून एकदा सेंद्रिय खत द्या
जुनी तुळस सुकू नये यासाठी टिप्स
रोज सकाळी थोडं पाणी द्या
दुपारी हलकी सावली द्या
आठवड्यातून एकदा दूध + पाणी (१:१०) किंवा कंपोस्ट टी द्या
मंजिरी वेळोवेळी कापत राहा
तुळशीच्या मंजिरीपासून नवीन रोप तयार करणं ही एकदम सोपी आणि नैसर्गिक पद्धत आहे. थोडी काळजी घेतली, तर उन्हाळ्यातही तुमच्या घरी तुळशीची हिरवीगार रोपं बहरताना दिसतील.