मुंबई : महाराष्ट्रात गेल्या १६ दिवसात भूकंपाचे २९ धक्के बसले आहेत. सर्वाधिक धक्के हे नाशिक आणि पालघरमध्ये जाणवले आहेत. राज्यात भूकंपाचे सातत्याने धक्के बसत असल्याने नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण पसरले आहे.

यंदा ३० जुलै ते १४ ऑगस्ट दरम्यान महाराष्ट्रात २९ वेळा भूकंपाचे धक्के बसले. यात नाशिकमध्ये २४, पालघरमध्ये चार आणि नागपुरात एक भूकंप नोंदवला गेला. यांची तीव्रता २ ते ४.३ रिश्टरस्केल मोजली गेली. हे भूकंप जमिनीखाली सुमारे ५ ते ८ किलोमीटर खोलीवर झाले. या काळात सर्वात तीव्र भूकंप ८ ऑगस्ट रोजी नाशिकमध्ये आला होता, ज्याची तीव्रता ४.३ होती. हा भूकंप ५ किलोमीटर खोलीवर नोंदवला गेला.

गेल्या काही दिवसांपासून नाशिक आणि आसपासच्या भागात सातत्याने असेच भूकंपाचे धक्का जाणवत आहेत. यामुळे नागरिकही घाबरले आहेत. ६ ऑगस्ट रोजी नाशिकमध्ये सहा धक्का बसले होते. तर ८ ऑगस्ट रोजी चार आणि १० ऑगस्ट रोजीही भूकंपाचे चार धक्का जाणवले.

‘अर्थक्वेक स्वार्म’ म्हणजे काय ?

‘अर्थक्वेक स्वार्म’ म्हणजे जेव्हा एखाद्या भागात कमी कालावधीत वारंवार लहान भूकंप येतात, तेव्हा त्याला ‘अर्थक्वेक स्वार्म’ म्हटले जाते. सामान्यतः जेव्हा एखादा मोठा भूकंप येतो, तेव्हा त्यानंतर आसपास लहान-लहान धक्का जाणवतात. यांना ‘आफ्टरशॉक’ म्हटले जाते.

परंतु अर्थक्वेक स्वार्म हे आफ्टरशॉकपेक्षा वेगळे असते. यामध्ये आधी एखादा मोठा भूकंप यावा आणि त्यानंतरच लहान धक्का जाणवावेत असे आवश्यक नसते. यात सातत्याने थोड्या-थोड्या अंतराने कमी तीव्रतेचे भूकंप येत राहतात.

नाशिकमध्ये सातत्याने भूकंप का?

आता इथे प्रश्न पडतो की, नाशिकमध्ये सातत्याने भूकंपाचे धक्का का जाणवत आहेत? यावर आयआयटी बॉम्बेचे भूकंप तज्ज्ञ प्राध्यापक दीपांकर चौधरी सांगतात की, पावसाळ्याच्या महिन्यात अशा प्रकारच्या हालचाली जास्त पाहायला मिळतात. नाशिक दख्खनच्या पठाराच्या भागात येते आणि तिथे जमिनीखाली प्रचंड खडक आहेत. या खडकांमध्ये लहान-लहान भेगा असतात. पावसाचे पाणी जेव्हा या भेगांमध्ये साचते, तेव्हा दाब वाढतो. हाच दाब ऊर्जेच्या रूपात बाहेर पडतो आणि लहान-लहान भूकंपाचे धक्का जाणवतात. दुसऱ्या शब्दांत याला 'हायड्रो सिस्मिसिटी' म्हटले जाते.

तसे नाशिक आणि पालघरमध्ये लोकांनी अशा प्रकारचे भूकंपाचे धक्का जाणवण्याची ही पहिलीच वेळ नाही, त्यांच्यासाठी ही परिस्थिती नवीन नाही. २०२३ मध्येही पालघरमध्ये असेच भूकंपाचे धक्का जाणवले होते आणि २०१९ मध्येही सातत्याने लहान भूकंप आले होते.

मुंबईसाठी भूकंपाचा धोका नाही

तज्ज्ञांच्या मते, या लहान भूकंपांमुळे मुंबईसाठी कोणताही मोठा धोका नाही. नाशिकमध्ये सध्या जे भूकंप येत आहेत, ते खूप कमी खोलीवर आहेत. अशा भूकंपांची ऊर्जा जास्त लांबपर्यंत जात नाही.

तज्ज्ञ एवढे नक्की सांगत आहेत की, भूकंपरोधक इमारतींची गरज पूर्वीपेक्षा जास्त वाढली आहे.

(संबंधित इंग्रजी बातमी वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा.)