फरियाल सय्यद/ठाणे
‘एल निनो’ प्रभावामुळे मान्सूनच्या आगमनास झालेल्या विलंबामुळे ठाणे जिल्ह्यासमोर पाणीपुरवठ्याची गंभीर समस्या निर्माण झाली आहे. त्यामुळे ठाणे मनपाने २० टक्के पाणी कपात तत्काळ लागू केली आहे.
जलसाठ्यामध्ये वेगाने होणारी घट पाहता, आता या भागातील शहरे आंध्र आणि बारवी धरणांमधील उरलेल्या साठ्यावर पूर्णपणे अवलंबून आहेत. २२ जून ते ३१ ऑगस्ट या ७१ दिवसांच्या कालावधीसाठी जिल्ह्याला एकूण १२४.४ दशलक्ष घनमीटर पाण्याची आवश्यकता आहे. तथापि, ५ टक्के बाष्पीभवनामुळे होणारे नुकसान वजा जाता, बारवी आणि आंध्र धरणांमध्ये सध्या केवळ ८१.२१ दशलक्ष घनमीटर पाणीसाठा उपलब्ध आहे. यामुळे जिल्ह्यासमोर ३८ टक्क्यांची मोठी पाणीटंचाई निर्माण झाली असून, पाणी कपातीचे काटेकोर नियोजन केल्यास उपलब्ध साठा ३१ ऑगस्टपर्यंत पुरेल, असा अंदाज आहे.
प्रादेशिक व्यवस्थापन आणि प्रभावित शहरे
महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळामार्फत व्यवस्थापित केलेले बारवी धरण नेटवर्क हे जिल्ह्यातील अनेक मोठ्या शहरांसाठी पाण्याची मुख्य जीवनवाहिनी आहे. या पाणीटंचाईचा थेट फटका कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका, ठाणे महानगरपालिका, नवी मुंबई महानगरपालिका, मिरा-भाईंदर महानगरपालिका, अंबरनाथ आणि बदलापूर नगरपालिका, तळोजा औद्योगिक क्षेत्र यांना बसत आहे.
३८ टक्क्यांची तूट भरून काढण्यासाठी, जलसंपदा विभागाच्या प्रधान सचिवांनी एका उच्चस्तरीय बैठकीत सर्व स्थानिक स्वराज्य संस्थांना २२ जून ते ३१ ऑगस्ट या कालावधीत पाणी वितरणाचे काटेकोर नियमन करण्याचे निर्देश दिले आहेत. पाणी वितरणाचे अचूक नियोजन पाळल्यास उपलब्ध साठा ३१ ऑगस्टपर्यंत पुरवता येईल, अशी माहिती ठाणे जलसंपदा विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी दिली आहे.
एमआयडीसीच्या पायाभूत सुविधांवर अवलंबून असलेल्या भागांमध्ये दर बुधवारी आणि गुरुवारी २४ तासांचा पूर्ण पाणीपुरवठा बंद राहील. वागळे इस्टेट परिसरातील रहिवासी आणि व्यावसायिकांवर या कपातीचा परिणाम नगण्य असेल, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
जिल्ह्यातील मुख्य धरणांमध्ये पाण्याची पातळी वाढवण्यासाठी पावसाच्या पुनरागमनाची प्रतीक्षा करत असताना, स्थानिक नागरी संस्थांनी नागरिकांना पाण्याचा वापर जपून करण्याचे आवाहन केले आहे.
ठाणे मनपाकडून २० टक्के पाणीकपातीची घोषणा
ठाणे महानगरपालिकेने अधिकृतपणे कडक पाणी रेशनिंग सुरू केले आहे. ठाणे महापालिकेचे कार्यकारी अभियंता विनोद पवार यांनी घोषणा केली की, पावसाचे आगमन होईपर्यंत उपलब्ध साठा टिकवून ठेवण्यासाठी संपूर्ण शहरात २० टक्के पाणीकपात लागू करण्यात आली आहे.
ठाण्यासाठी ४० एमएलडी पाण्याची तूट
मान्सूनच्या आगमनातील विलंब आणि ‘एल निनो’च्या प्रभावामुळे ठाणे शहरात भीषण पाणीटंचाई निर्माण झाली आहे. जूनच्या उत्तरार्धात धरणांमधील पाणीसाठ्याने तळ गाठल्याने, ठाणे महानगरपालिकेसमोर दररोज ४० एमएलडी पाणीटंचाईचे मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. शहराची पाण्याची गरज ६३० एमएलडी असताना पालिकेकडून केवळ ५९० एमएलडी पाणीपुरवठा होत आहे.
गेल्या १६० दिवसांत पाणीटंचाई कमी करण्यासाठी प्रशासनाने ९,८३० टँकरद्वारे पाणीपुरवठा केला आहे. मात्र, या संकटामुळे पाणी वितरणातील मोठी तफावत उघड झाली असून, यंत्रणेतील या विषमतेवर तीव्र टीका होत आहे.
घोडबंदर रोड पट्ट्यातील रहिवाशांना पातलीपाडा ते भाईंदरपाडा आणि गायमुखपर्यंत दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यासाठी खासगी टँकरवर दररोज हजारो रुपये खर्च करावे लागत आहेत. याउलट, मुंब्रा आणि दिवासारख्या भागांत महानगरपालिकेकडून मोफत टँकरद्वारे पाणी पुरवले जाते.
दुसरीकडे, वागळे इस्टेट, किसन नगर आणि श्रीनगर आदी पूर्वी पाणीटंचाई असलेल्या भागात मुबलक पाणी मिळत असून, तेथे केवळ देखभाल दुरुस्ती किंवा तांत्रिक बिघाडाच्या वेळीच टँकरची गरज भासते.
पुरवठा आणि व्यवस्थापन
टंचाईवर मात करण्यासाठी पाणीपुरवठा विभाग दररोज १०३ टँकर फेऱ्यांचे नियोजन करत आहे. साकेत, मुंब्रा अग्निशमन दल आणि कल्याण फाटा येथील पाणी भरण्याच्या केंद्रावरून सुमारे १ एमएलडी पाण्याचा पुरवठा केला जातो.
ठाणे महापालिकेच्या टँकरसाठी १,००० रुपये आकारते, तर साकेत येथे खासगी टँकर ७०० रुपयांना भरले जातात. सध्या ठाणे शहर स्टेम प्राधिकरणाकडून बारवी धरणातून १५० एमएलडी, ठाणे मनपा स्वतःच्या योजनांतून २५० एमएलडी, एमआयडीसीकडून १३५ एमएलडी आणि बीएमसीकडून ९० एमएलडी पाण्यावर अवलंबून आहे.