डाळ हा भारतीय आहारातील अविभाज्य घटक मानला जातो. मात्र, डाळ शिजवण्यासाठी लागणारा वेळ अनेकदा त्रासदायक ठरतो. अशावेळी काही सोप्या किचन ट्रिक्सचा वापर केल्यास डाळ लवकर शिजते आणि तिची चवही कायम राहते.
डाळ हा असा पदार्थ आहे जो घराघरांत कायम लोकप्रिय राहिला आहे. आजारी असताना खाल्ली जाणारी मूगडाळ खिचडी असो, पोळीसोबत खाल्ली जाणारी तडका डाळ असो किंवा खास प्रसंगी बनवली जाणारी डाळ मखनी असो, डाळ प्रत्येक ऋतूत आणि प्रत्येक प्रदेशात तितकीच आवडीने खाल्ली जाते.
मात्र, डाळ जितकी पौष्टिक आणि बहुपयोगी आहे तितकीच ती बनवण्यासाठी वेळखाऊही ठरू शकते. विशेषतः दिवसभराच्या कामानंतर डाळ शिजण्याची वाट पाहणे अनेकांना कंटाळवाणे वाटते. म्हणूनच अनुभवी गृहिणी आणि स्वयंपाक तज्ज्ञ डाळ लवकर शिजवण्यासाठी काही खास उपायांचा अवलंब करतात. विशेष म्हणजे या टिप्समुळे वेळही वाचतो आणि डाळीची अस्सल चवही कायम राहते.
डाळ झटपट शिजवण्यासाठी 'या' टिप्स वापरा
१. शिजवण्यापूर्वी डाळ हलकी भाजून घ्या
डाळ शिजवण्यापूर्वी ती हलकी कोरडी भाजून घेतल्यास मोठा फरक पडतो. यामुळे डाळीतील ओलावा कमी होतो आणि उकळल्यानंतर ती लवकर मऊ होते.
भाजल्यामुळे डाळीचा नैसर्गिक खमंग स्वादही अधिक खुलून येतो. फक्त कढई गरम करून डाळ दोन ते तीन मिनिटे भाजा आणि नंतर ती भिजवण्यासाठी किंवा शिजवण्यासाठी वापरा. त्यामुळे डाळ अधिक चविष्ट आणि घरगुती स्वादाची लागते.
२. लवकर शिजणाऱ्या डाळींची निवड करा
वेळ कमी असेल तर योग्य प्रकारची डाळ निवडणेही महत्त्वाचे ठरते. मसूर डाळ, मूग डाळ आणि तूर डाळ यांसारख्या फोडणीच्या डाळी चणा डाळ किंवा उडीद डाळीसारख्या संपूर्ण डाळींपेक्षा लवकर शिजतात. या डाळी पाणी पटकन शोषून घेतात आणि समान रीतीने मऊ होतात. त्यामुळे पौष्टिकता आणि चव कायम ठेवत शिजवण्याचा वेळ निम्मा होऊ शकतो.
३. अर्धवट शिजल्यावर थोडी ब्लेंड करा
डाळ शिजायला जास्त वेळ लागत असेल तर हा उपाय उपयुक्त ठरू शकतो. डाळ १० ते १५ मिनिटे शिजल्यानंतर हँड ब्लेंडरच्या मदतीने ती हलकीशी फिरवा. त्यामुळे डाळीचे दाणे लवकर तुटतात आणि उरलेली डाळ कमी वेळेत शिजते. यामुळे डाळ अधिक मऊ आणि क्रीमी होते. मात्र, जास्त ब्लेंड करू नका,अन्यथा डाळीचा नैसर्गिक पोत नष्ट होऊ शकतो.
४. मीठ योग्य वेळी घाला
डाळ शिजवताना मीठ कधी घालायचे हेही महत्त्वाचे असते. सुरुवातीलाच मीठ घातल्यास डाळीचे बाहेरील आवरण कडक होऊ शकते, ज्यामुळे ती शिजायला अधिक वेळ लागतो.
तज्ज्ञांच्या मते, डाळ मऊ झाल्यानंतर शेवटी मीठ घालणे अधिक योग्य ठरते. यामुळे डाळ लवकर शिजते आणि चवही अधिक चांगली लागते.
५. टोमॅटो नंतर घाला
टोमॅटोमुळे डाळीला चव आणि आंबटपणा येतो. मात्र त्यामुळे शिजण्याची प्रक्रिया मंदावू शकते. टोमॅटो तसेच चिंच किंवा लिंबूसारख्या आंबट पदार्थांमधील आम्लामुळे डाळ मऊ होण्यास अधिक वेळ लागतो. म्हणून डाळ जवळपास पूर्ण शिजल्यानंतरच टोमॅटो आणि फोडणी घालणे अधिक फायदेशीर ठरते.
६. चिमूटभर बेकिंग सोडा वापरा
हा जुना पण प्रभावी उपाय आजही अनेक स्वयंपाकघरांत वापरला जातो. चिमूटभर बेकिंग सोडा घातल्याने पाण्याची क्षारीयता वाढते आणि डाळ लवकर मऊ होते. मात्र, त्याचे प्रमाण खूप कमी ठेवणे आवश्यक आहे. संपूर्ण भांड्यासाठी सुमारे १/८ चमचा बेकिंग सोडा पुरेसा ठरतो. जास्त प्रमाणामुळे डाळीची चव आणि रंग बदलू शकतो.
डाळ शिजायला उशीर होण्यामागील सामान्य चुका
१. डाळ न धुणे : डाळ न धुतल्यास तिच्या पृष्ठभागावरील स्टार्च राहतो आणि शिजण्याची प्रक्रिया असमान होऊ शकते.
२. खूप जास्त पाणी घालणे : अतिरिक्त पाण्यामुळे तापमान कमी होते आणि उकळी येण्यासाठी अधिक वेळ लागतो.
३. आंबट पदार्थ लवकर घालणे : टोमॅटो, चिंच आणि लिंबू यांसारखे पदार्थ नेहमी नंतर घालावेत.
४. फक्त मंद आचेवर शिजवणे : सुरुवातीला चांगली उकळी आल्यास डाळ लवकर मऊ होण्यास मदत होते.
डाळ चविष्ट बनवण्यासाठी तज्ज्ञांचा सल्ला
फोडणी जरूर द्या : तूप, जिरे, लसूण किंवा कांद्याची फोडणी डाळीची चव अनेकपटींनी वाढवते.
ताजे मसाले वापरा : भाजलेले जिरे किंवा धणेपूड डाळीला चांगली चव देतात.
हिरव्या पालेभाज्यांचा वापर करा : कोथिंबीर किंवा कढीपत्ता डाळ अधिक ताजी आणि सुगंधी बनवतो.
घट्टपणा संतुलित ठेवा : डाळ पातळ करायची असल्यास गरम पाणी घाला, तर घट्ट करायची असल्यास काही वेळ अधिक उकळा.
डाळ हा संतुलित आहाराचा महत्त्वाचा भाग आहे. योग्य पद्धतीने शिजवल्यास वेळ वाचवतानाच तिची चव आणि पौष्टिकताही टिकवून ठेवता येते.
