मकरसंक्रांती आली की तिळगूळासोबतच खास एका भाजीची आठवण आपसूक होते, ती म्हणजे भोगीची भाजी. ही भाजी फक्त स्वयंपाकघरात बनणारा पदार्थ नाही, तर ऋतू बदलाचा उत्सव, निसर्गाबद्दलची कृतज्ञता आणि आरोग्याची जाणीव व्यक्त करणारी परंपरा आहे. संक्रांतीच्या आधी भोगीच्या दिवशी अनेक घरांमध्ये विविध हंगामी भाज्या एकत्र करून ही भाजी आवर्जून केली जाते. कमी वेळात तयार होणारी, पण अनेक भाज्यांमधील पोषणमूल्यांनी भरलेली ही भाजी हिवाळ्यात शरीराला बळ देते, पचन सुधारते आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते. म्हणूनच ‘न खाई भोगी तो सदा रोगी’ ही म्हण आजही तितकीच लागू पडते.
भोगी हा हिवाळ्याचा शेवट आणि नवीन ऋतूच्या स्वागताचा दिवस मानला जातो. या काळात शेतात पीक बहरलेलं असतं आणि बाजारात मुबलक ताज्या भाज्या उपलब्ध असतात. निसर्गाने दिलेल्या या देणगीबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी अनेक भाज्या एकत्र करून भोगीची भाजी बनवण्याची परंपरा आहे. जितक्या जास्त भाज्या, तितकी भाजी पौष्टिक आणि पवित्र अशीही लोकधारणा आहे.
भोगीची भाजी म्हणजे केवळ चव नाही, तर आरोग्याचा खजिना आहे. विविध भाज्यांमधून मिळणारी जीवनसत्त्वं, खनिजं आणि फायबर हिवाळ्यात शरीरासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतात. त्यामुळे ही भाजी मकरसंक्रांतीला खास मानली जाते.
साधारणपणे वापरल्या जाणाऱ्या भाज्या:
गाजर
वाटाणा
वालाचे दाणे
ओला हरभरा
पापडी
भेंडी
फ्लॉवर
कोबी
दोडका / घोसाळं
दुधी भोपळा
शेवगा शेंगा
बटाटा (काही घरांमध्ये)
चव वाढवणारे घटक:
हिरवी मिरची
आलं
लसूण
कोथिंबीर
ओलं खोबरं (ऐच्छिक)
मसाले व इतर साहित्य:
तेल - 2 टेबलस्पून
मोहरी - 1 टीस्पून
जिरे - ½ टीस्पून
हिंग - चिमूटभर
हळद - ½ टीस्पून
मीठ - चवीनुसार
गूळ - छोटा तुकडा
सर्व भाज्या स्वच्छ धुवून मध्यम आकारात चिरून ठेवा. कढईत तेल गरम करून मोहरी तडतडू द्या. त्यात जिरे, हिंग आणि हळद घाला. हिरवी मिरची-आलं पेस्ट घालून थोडं परतून घ्या. आता सर्व भाज्या एकत्र घालून नीट परतून घ्या. मीठ घालून झाकण ठेवून मध्यम आचेवर भाज्या शिजू द्या. भाज्या मऊ झाल्यावर थोडासा गूळ घालून हलक्या हाताने ढवळा. शेवटी कोथिंबीर घालून गॅस बंद करा.
आरोग्याच्या दृष्टीने भोगीची भाजी खूप फायदेशीर मानली जाते.
रोगप्रतिकारशक्ती वाढते:
भोगीच्या भाजीत व्हिटॅमिन A, C, K आणि कॅल्शियम, लोह यांसारखी खनिजे भरपूर असतात. त्यामुळे आजारांपासून संरक्षण मिळते.
हिवाळ्यात शरीराला उष्णता मिळते:
तीळ, शेंगदाणे, नारळ यामुळे शरीर गरम राहते आणि थंडीचा त्रास कमी होतो.
पचनक्रिया सुधारते:
पालेभाज्या आणि विविध भाज्यांमधील फायबरमुळे बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत नाही.
ऊर्जा आणि ताजेपणा टिकतो:
हंगामी भाज्या आणि कडधान्यांमुळे शरीराला आवश्यक ऊर्जा मिळते, दिवसभर उत्साह राहतो.
भोगीची भाजी म्हणजे परंपरा, आरोग्य आणि निसर्गाशी जपलेलं नातं. झटपट तयार होणारी ही भाजी मकरसंक्रांतीला पोटभर खाल्ली, तर सणाचा आनंदही दुप्पट होतो.