थंडीचे दिवस सुरू झाले की सकाळी उठल्यावर घशात खवखव जाणवणे, बोलताना ठसका लागणे किंवा रात्री झोपताना सतत खोकला येणे अशा समस्या अनेकांना जाणवतात. काही जणांना कोरडा खोकला त्रास देतो, तर काहींच्या घशात कफ साचल्यासारखे वाटते. बदलते हवामान, सर्दी किंवा श्वसनमार्गाचा संसर्ग यांसारख्या कारणांमुळे खोकला होऊ शकतो. अशा वेळी औषधोपचारांसोबत घशाला आराम मिळावा म्हणून काही जण घरगुती उपायांचाही आधार घेतात.
लवंग, वेलची, आले आणि मध यांचा वापर स्वयंपाकघरात नेहमीच केला जातो. या पदार्थांपासून तयार केलेले मिश्रण हा एक पारंपरिक घरगुती उपाय आहे. मात्र, यामुळे खोकला पूर्णपणे बरा होतो किंवा छातीतला कफ मुळासकट निघतो, असे म्हणता येत नाही. घशाला आराम मिळण्यासाठी हा उपाय कसा तयार करायचा, ते जाणून घेऊया.
कोरडा आणि ओला खोकला यात काय फरक आहे?
खोकल्याचे स्वरूप प्रत्येक वेळी सारखे नसते. काही वेळा घशात खवखव किंवा खाज जाणवते आणि कफ बाहेर पडत नाही. याला कोरडा खोकला म्हणतात. तर ओल्या खोकल्यामध्ये श्वसनमार्गातील कफ बाहेर पडतो. सर्दी, फ्लू किंवा इतर श्वसनमार्गाच्या संसर्गामुळे खोकला होऊ शकतो. खोकल्याचे कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण त्यानुसार उपचार ठरतात.
खोकल्यासाठी घरगुती पद्धतीने काय करू शकता?
१. मधाचे सेवन करा
मधामुळे घशाला आराम मिळू शकतो आणि विशेषतः रात्री होणारा खोकला काही प्रमाणात कमी होण्यास मदत होऊ शकते. कोमट पाण्यात एक ते दोन चमचे मध मिसळून पिता येतो. आवडीनुसार त्यात थोडा लिंबाचा रसही घालू शकता. मात्र, एक वर्षाखालील बाळांना मध देऊ नये.
२. आल्याचा चहा प्या
आल्याचा वापर अनेक घरांमध्ये चहा किंवा काढा बनवण्यासाठी केला जातो. आल्याचे छोटे तुकडे पाण्यात उकळून त्याचा कोमट चहा पिता येतो. यामुळे घशाला उबदारपणा आणि आरामदायी वाटू शकते.
३. ज्येष्ठमधाचा वापर करताना काळजी घ्या
ज्येष्ठमधाचा वापर पारंपरिक पद्धतीने घशाच्या तक्रारींसाठी केला जातो. मात्र, त्याचे सेवन प्रत्येकासाठी सुरक्षित असेलच असे नाही. विशेषतः उच्च रक्तदाब, हृदय किंवा किडनीशी संबंधित समस्या असलेल्या व्यक्तींनी तसेच नियमित औषधे घेणाऱ्यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय ज्येष्ठमधाचे सेवन करू नये. ज्येष्ठमधाची वाफ घेण्याची पद्धतही टाळावी; गरम वाफेमुळे भाजण्याचा धोका असतो.
४. हळदीचे कोमट दूध प्या
दुधात चिमूटभर हळद घालून ते कोमट करून पिता येते. थंडीच्या दिवसांत हे पेय घशाला आरामदायी वाटू शकते. मात्र, हळदीचे दूध खोकला किंवा संसर्ग बरा करणारे औषध नाही.
लवंग, वेलची आणि मधापासून तयार करा पारंपरिक मिश्रण
लवंग आणि वेलचीचा सुगंध तसेच आल्याची चव यामुळे हे मिश्रण वेगळे लागते. ते तयार करण्यासाठी पुढील साहित्य लागेल.
साहित्य :
लवंग - ३ ते ४
वेलची - २
आल्याचा रस - १ चमचा
मध - १ चमचा
कृती :
१. सर्वप्रथम लवंग आणि वेलची स्वच्छ करून घ्या. त्यानंतर कोरड्या कढईत मंद आचेवर हलके भाजून घ्या. ते काळे होईपर्यंत किंवा जळेपर्यंत भाजू नका.
२. भाजलेले लवंग आणि वेलची थंड झाल्यानंतर त्यांची बारीक पूड तयार करा.
३. एका छोट्या भांड्यात ही पूड घ्या. त्यात एक चमचा आल्याचा रस आणि एक चमचा मध मिसळा.
४. सर्व साहित्य एकत्र करून एकसंध मिश्रण तयार करा. हे मिश्रण तयार झाल्यानंतर स्वच्छ चमच्याने थोड्या प्रमाणात घ्या.
हा पारंपरिक घरगुती उपाय आहे. मात्र, यामुळे खोकला पूर्णपणे बरा होतो किंवा छातीत साचलेला कफ बाहेर पडतो, याचे ठोस वैज्ञानिक पुरावे उपलब्ध नाहीत. त्यामुळे याला औषधांचा पर्याय समजू नये. मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी मधाचे प्रमाण लक्षात घ्यावे.
खोकला होत असल्यास या गोष्टी लक्षात ठेवा
दिवसभर पुरेसे पाणी प्या. कोमट पाणी प्यायल्याने घशाला आराम मिळू शकतो.
धूळ, धूर आणि सिगारेटच्या धुरापासून दूर राहा.
खोलीतील हवा खूप कोरडी असल्यास योग्य पद्धतीने आर्द्रता राखण्याचा प्रयत्न करा.
खोकला वाढत असल्यास किंवा काही दिवसांत कमी होत नसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
श्वास घेण्यास त्रास, छातीत दुखणे, रक्त पडणे किंवा जास्त ताप अशी लक्षणे असल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.
(डिस्क्लेमर : या लेखातील माहिती सामान्य आरोग्यविषयक माहितीसाठी आहे. घरगुती उपायांनी खोकला पूर्णपणे बरा होईल, याची नवशक्ती हमी देत नाही. परिणाम व्यक्तीनुसार बदलू शकतात. खोकला दीर्घकाळ टिकल्यास किंवा वाढल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)