अभिषेक पाठक/मुंबई
भारतीय रेल्वे आपली अनेक दशके जुनी 'पॅसेंजर रिझर्व्हेशन सिस्टीम' (पीआरएस) आधुनिक 'नेक्स्टजेन पीआरएस' प्लॅटफॉर्मसह अपग्रेड करत आहे. याद्वारे तिकीट बुकिंगचा वेग वाढवणे, प्रणालीची क्षमता वाढवणे आणि देशभरातील ऑनलाइन प्रवासी सेवा अधिक बळकट करणे हा उद्देश आहे. ही अपग्रेड केलेली प्रणाली अशा वेळी आणली जात आहे जेव्हा रेल्वेची जवळपास ८० टक्के तिकिटे आयआरसीटीसीद्वारे ऑनलाइन बुक केली जातात.
प्रवाशांसाठी ट्रेन आरक्षण सुलभ करण्यासाठी १९८५ मध्ये दिल्लीत पहिल्यांदा पीआरएस (पीआरएस) प्रणाली सुरू करण्यात आली होती. पूर्वी, आरक्षित तिकिटे केवळ मर्यादित काउंटर्सवरूनच बुक करता येत असत. १९९९ मध्ये या प्रणालीचे नेटवर्किंग पूर्ण झाल्यानंतर प्रवासी कनेक्टेड रेल्वे आरक्षण काऊंटरवरून जागा आरक्षित करू शकत होते, पीएनआर स्थिती तपासू तसेच ट्रेनबद्दल चौकशी, तिकिटे रद्द करू शकत होते. सध्या, हे पीआरएस नेटवर्क दिल्ली, कोलकाता, मुंबई, चेन्नई येथील प्रमुख डेटा सेंटर्सद्वारे चालवले जाते, तर सिकंदराबाद हे आपत्कालीन बॅकअप केंद्र म्हणून काम करते.
वेगवान 'जीयूआय' आधारित प्रणालीचा वापर
रेल्वेने आता जुन्या कॅरेक्टर युझर इंटरफेस (सीयूआय)वर आधारित सॉफ्टवेअरऐवजी वेगवान ग्राफिकल युझर इंटरफेस (जीयूआय) आधारित प्रणालीचा वापर सुरू केला आहे. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, नेक्स्टजेन पीआरएस प्लॅटफॉर्म प्रति मिनिट सुमारे १.५ लाख तिकीट बुकिंगवर प्रक्रिया करू शकतो, तर पूर्वी ही क्षमता सुमारे ३२,००० तिकिटांची होती. ट्रेन चौकशी हाताळण्याची क्षमताही जवळपास १० पटीने वाढली आहे. ही अपग्रेड केलेली प्रणाली उत्तम मोबाईल आणि ॲप कनेक्टिव्हिटी, ओटीपी आणि आधार पडताळणीद्वारे सुधारित तत्काळ बुकिंग सुरक्षा आणि सुलभ कामकाजासाठी क्लाऊड-कंपॅटिबल तंत्रज्ञानाला सपोर्ट करते.
वेस्टर्न रेल्वे सर्वात मोठे आरक्षण नेटवर्क
मुंबईच्या दृष्टिकोनातून, वेस्टर्न रेल्वेने (पश्चिम रेल्वे) आधीच मोठ्या संख्येने पीआरएस टर्मिनल्स नेक्स्टजेन प्लॅटफॉर्मवर स्थलांतरित केले आहेत. एकट्या मुंबई सेंट्रल विभागात सुमारे २०५ पीआरएस टर्मिनल्स आहेत, ज्यामुळे ते वेस्टर्न रेल्वे अंतर्गत येणाऱ्या सर्वात मोठ्या आरक्षण नेटवर्कपैकी एक बनले आहे. या आधुनिकीकरण कार्यक्रमांतर्गत मुंबई आणि जवळील विभागांमधील अनेक पॅसेंजर इन्फॉर्मेशन डिस्प्ले सिस्टीम (प्रवासी माहिती देणारे पडदे) आणि चौकशी उपकरणांचेही अपग्रेडेशन केले जात आहे.