थायरॉईडचा त्रास असलेल्या व्यक्तींना थकवा, वजनात बदल, मूड स्विंग्स आणि सांधेदुखी यांसारख्या समस्यांचा सामना करावा लागू शकतो. थायरॉईड ग्रंथी शरीरातील चयापचय क्रिया (मेटाबॉलिझम) आणि ऊर्जेची पातळी नियंत्रित करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यामुळे या ग्रंथीच्या कार्यात बिघाड झाल्यास शरीरावर त्याचे विविध परिणाम दिसून येतात. अशा परिस्थितीत औषधोपचारांसोबतच आहाराकडेही लक्ष देणे गरजेचे असते. काही पदार्थांचे अतिसेवन किंवा औषधे घेण्याच्या चुकीच्या पद्धतीमुळे उपचारांवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे थायरॉईडचा त्रास असलेल्या व्यक्तींनी आहारात कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.
थायरॉईड म्हणजे काय?
थायरॉईड ही मानेच्या पुढील बाजूस असलेली फुलपाखराच्या आकाराची ग्रंथी आहे. ही ग्रंथी T3 आणि T4 हे हार्मोन्स तयार करते. शरीरातील चयापचय क्रिया, ऊर्जा वापरण्याची प्रक्रिया आणि इतर महत्त्वाच्या शारीरिक कार्यांवर या हार्मोन्सचा प्रभाव असतो. थायरॉईडचे कार्य कमी झाल्यास त्याला हायपोथायरॉईडिझम, तर हार्मोन्सचे प्रमाण वाढल्यास हायपरथायरॉईडिझम असे म्हणतात. या दोन्ही स्थितींमध्ये लक्षणे आणि उपचार वेगवेगळे असू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक रुग्णाने आपल्या प्रकृतीनुसार आहाराचे नियोजन करणे आवश्यक आहे.
थायरॉईडचा त्रास असल्यास कोणत्या पदार्थांचे सेवन टाळावे किंवा मर्यादित करावे?
१. लाल मांसाचे अतिसेवन टाळा
लाल मांसामध्ये सॅच्युरेटेड फॅटचे प्रमाण जास्त असू शकते. त्याचे वारंवार किंवा अतिप्रमाणात सेवन केल्यास वजन वाढणे आणि हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. थायरॉईडचा त्रास असलेल्या व्यक्तींनी संतुलित आहाराचा भाग म्हणून लाल मांसाचे सेवन मर्यादित ठेवणे फायदेशीर ठरू शकते. मात्र, थायरॉईड असल्यामुळे प्रत्येकाने लाल मांस पूर्णपणे बंद करावे, असा सार्वत्रिक नियम नाही.
२. जंक फूड आणि फास्ट फूडपासून सावध राहा
पिझ्झा, बर्गर, तळलेले पदार्थ, प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ आणि जास्त साखर किंवा मीठ असलेले पदार्थ वारंवार खाणे आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. अशा पदार्थांमधून शरीराला आवश्यक पोषक घटक कमी प्रमाणात मिळू शकतात. त्यामुळे थायरॉईडचा त्रास असलेल्या व्यक्तींनी घरगुती, संतुलित आणि पोषक आहाराला प्राधान्य द्यावे.
३. ग्लूटेन पूर्णपणे बंद करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या
गहू आणि त्यापासून तयार होणाऱ्या अनेक पदार्थांमध्ये ग्लूटेन असते. मात्र, थायरॉईडचा त्रास असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीने ग्लूटेनयुक्त पदार्थ टाळण्याची गरज नसते. विशेषतः सेलिअक आजार किंवा ग्लूटेनची असहिष्णुता असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आहारात बदल करणे आवश्यक ठरू शकते. त्यामुळे गहू किंवा इतर धान्ये आहारातून पूर्णपणे वगळण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
४. चहा, कॉफी आणि ग्रीन टीचे अतिसेवन टाळा
चहा, कॉफी आणि ग्रीन टीमध्ये कॅफिन असू शकते. त्याचे अतिसेवन केल्यास झोपेवर आणि काही व्यक्तींमध्ये हृदयाच्या ठोक्यांवर परिणाम होऊ शकतो. मात्र, ग्रीन टी थायरॉईडच्या रुग्णांसाठी नेहमीच हानिकारक असते, असे ठोसपणे म्हणता येत नाही. थायरॉईडची औषधे घेत असल्यास त्यांच्यासोबत चहा किंवा कॉफी घेण्याऐवजी औषधांच्या सूचनांचे पालन करावे. मद्यपानही मर्यादित ठेवणे किंवा टाळणे आरोग्याच्या दृष्टीने योग्य ठरू शकते.
५. कोबी, फ्लॉवर आणि मुळा खाण्याबाबत योग्य माहिती जाणून घ्या
कोबी, फ्लॉवर, मुळा यांसारख्या भाज्यांमध्ये काही घटक असतात, जे विशिष्ट परिस्थितीत थायरॉईडच्या कार्यावर परिणाम करू शकतात. मात्र, सामान्य प्रमाणात आणि विशेषतः शिजवून या भाज्या खाल्ल्याने बहुतांश व्यक्तींना त्रास होतोच असे नाही. त्यामुळे या भाज्या पूर्णपणे बंद करण्याची गरज सहसा नसते. थायरॉईडचे कार्य कमी असलेल्या व्यक्तींनी अतिप्रमाणात कच्च्या स्वरूपात या भाज्या खाणे टाळावे आणि आहारातील बदलांबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
६. सोयाबीन आणि सोया पदार्थांचे सेवन करताना काळजी घ्या
सोयाबीन, सोया दूध आणि टोफू यांसारख्या पदार्थांचा थायरॉईडच्या औषधांच्या शोषणावर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः लेव्होथायरॉक्सिन हे औषध घेत असल्यास औषध आणि सोया पदार्थांच्या सेवनातील वेळेबाबत डॉक्टरांनी दिलेल्या सूचनांचे पालन करावे. याचा अर्थ सोयाबीन पूर्णपणे बंद करावे, असा नाही. आहारात सोया पदार्थांचा समावेश करताना औषधांचे वेळापत्रक आणि एकूण पोषण यांचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे.
थायरॉईडच्या रुग्णांनी कोणती काळजी घ्यावी?
थायरॉईडचा त्रास नियंत्रणात ठेवण्यासाठी डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे नियमित घेणे, संतुलित आहार घेणे, पुरेशी झोप आणि नियमित शारीरिक हालचाल यांना महत्त्व द्यावे. आयोडीन किंवा इतर पूरक गोळ्या स्वतःहून सुरू करू नयेत. तसेच, औषधांचा डोस स्वतःच्या मनाने बदलू नये. थायरॉईडच्या प्रत्येक रुग्णाची प्रकृती आणि गरज वेगळी असते. त्यामुळे आहारात मोठे बदल करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा नोंदणीकृत आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
(Disclaimer: वरील माहिती सर्वसाधारण आरोग्यविषयक मार्गदर्शनासाठी आहे. थायरॉईडच्या रुग्णांनी आपल्या तपासण्यांचे निष्कर्ष, औषधे आणि प्रकृतीनुसार तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने आहार ठरवावा. 'नवशक्ति' यातून कोणताही दावा करत नाही.)
